यथार्थ

आम्ही कोण म्हणोनी काय पुसता...

पुढे पहा

परवा अल्बर्ट आइन्स्टाईन यांचा भारतीय सहकारी यांच्या डायर्‍या साडपल्याची बातमी होती. त्यात त्यांनी भारतीय लोकांबद्दल फार चांगले शेरे मारलेले नाहीत. त्यांनी भारतीय लोकांना चक्क मूर्खच म्हटले. अर्थात गुरू रवींद्रनाथ टागोर यांचा अपवाद केला. त्यांना त्याने गुरुस्थानी ठेवले..

अंदाज पावसाचा वाटे खरा असावा...

पुढे पहा

आताचा पाऊस हा सामान्य नाही. त्यावर अनेक गोष्टींचा अधिभार आहे. त्यात माणसाच्या अनैसर्गिक जीवनशैलीचा प्रभाव तर खूप मोठा आहे. आपण निसर्गाच्या अगदी विरुद्ध वागायचे ठरवूनच टाकले आहे. आपले निसर्गाशी युद्धच आहे, असे समजून सतत त्यात विजयी होण्यासाठी आपण आक्रमक वागत असतो...

अच्छे दिन, बुरे दिन

पुढे पहा

गेल्या काही वर्षांत मी दर एक-दोन महिन्यांनी सातारा जिल्ह्यातील एका दुर्गम दुष्काळी खेड्यात विश्रांतीसाठी जात असतो. हे माझ्या मित्राचे गाव आहे. सतत त्याच्यासोबत फिरायला जात असताना गावकर्‍यांशी गट्टी जमली आणि आता मी एकटाच ये-जा करीत असतो. सातारा- पंढरपूर रस्त्यावर हे महिमानगड नावाचे गाव आहे..

राजकारणात प्राण ओतला...

पुढे पहा

राजकारण म्हटले की पांढरपेशी माणसं नाक मुरडतात. आपल्या आयुष्यात ते शिंतोडे नकोतच, असे म्हणतात. राजकारण्यांपेक्षाही जास्त राजकारण जे स्वत:ला सामान्य (लघु अर्थाने नव्हे, नॉर्मल या अर्थाने) म्हणवून घेतात, तेच करतात. कुटुंबापासून संस्थांपर्यंत राजकारण असतेच...

ही हिंस्रता येतेय्‌ कुठून?

पुढे पहा

कधी बायकोने, ऑफिसमधून आल्यावर गरम पोळ्या करून वाढल्या नाही म्हणून तिचे केसच कापून टाकले नवर्‍याने, हे वाचण्यात येते. जन्मदाता बापच आपल्या तान्ह्या लेकराला अमानुष मारहाण करतो आहे, असे व्हिडीओदेखील व्हॉटस्‌अॅपवर आपल्याला नको असताना येतात अन्‌ आपल्याला ते बघावे लागतात. परवा एका कंपनीत एका महिला कर्मचार्‍याने पगार मागितला म्हणून तिला केवळ ठारच केले नाही, तर तिची खांडोळी केल्याची बातमी वाचनांत आली...

काऊिंचग : नैसर्गिक मोहाची विकृती

पुढे पहा

मोह हादेखील नैसर्गिकच भाव आहे. खूप साहजिक आहे. सार्‍यांनाच मोह होत असतो. त्यातूनच भ्रष्टाचार आणि अनाचार जन्माला येतो. लाच म्हणून पैसा देण्याची कुणाचीच इच्छा नसते पण तरीही तो अगदी सहज आनंदाने देतो आहे, असेच दर्शवित असतो. कारण त्याला कापले कार्य साध्य करून घ्यायचे असते. नियमात बसवायचे असते...

अक्षरस्नेह जपणारी सोयरी पुस्तके...

पुढे पहा

वाचनसंस्कृती लोप पावली म्हणून सुतक पाळणार्‍यांनी त्यांच्या आयुष्यात क्रमिक अभ्यासक्रमाव्यतिरिक्त किती पुस्तके वाचलेली असतात? काही काळ आधी किमान दिवाणखाना सजविण्यासाठी आणि आपली अभिजात आवड दाखविण्यासाठी पुस्तकांच्या रॅक्स असायच्या घरात. आता नव्या गृहसजावटीच्या नियमात पुस्तके सजावटीसाठीही बसत नाहीत. मुळात आम्हाला आमची भाषाच राहिलेली नाही...

निषेधाच्या मेणबत्त्यांनी काही अंधार दूर होणार नाही...

पुढे पहा

एक काटेरी अस्वस्थता दाटून आलेली आहे. त्या मागे एक असुरक्षिततेची भावनाही आहे. अत्याचार झालेल्या मुलींबद्दलचा कळवळा आहे; पण दुसर्‍याचा उंबरा अपवित्र करणारा हा विकार थांबविण्याचा माझ्याकडे काहीच मार्ग नाही, त्यापासून आपले घर कसे सुरक्षित ठेवायचे, हा काळजीचा भाग जास्त आहे...

चिमणीच्या दाताने वाटून खाल्लेल्या कैर्‍यांची गोष्ट...

पुढे पहा

कैर्‍यांचे मग आंबे होतात. पाडाला पिकलेले आंबे अन्‌ पोपटाने चोच मारलेले आंबे खूपच गोड असतात, हे ऐकले होते अन्‌ ते खरे असल्याचा अनुभवही घेता आला. एकच कैरी असेल अन्‌ चार मित्र असतील तर चिमणीच्या दाताने, म्हणजे कापडात गुंडाळून मग तिचा दाताने लचका तोडून तिचे वाटप करायचे... त्यात झालेली ही दोस्तीची चव अजूनही गोडच आहे.....

प्रमोद कांबळेच्या स्टुडिओचे काय झाले

पुढे पहा

अशीच एक जिव्हारी लागलेली आग म्हणजे अहमदनगरचे चित्रकार, शिल्पकार प्रमोद कांबळे यांच्या स्टुडिओला लागलेली आग. कलावंतांची निर्मिती त्याची वैयक्तिक असली, तरीही त्यावर सकल समाजाच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक धारणा उभ्या झालेल्या असतात. संस्कृती ही कलेतूनच निर्माण होत असते. त्यामुळे प्रमोद कांबळे यांच्या कला स्टुडिओला लागलेली आग सखोल अर्थाने भीषण होती. एका नव्या चित्राची अन्‌ शिल्पाची निर्मिती करणे, ही त्या कलावंताची वर्षानुवर्षांची साधना असते. त्यातून ती निर्मिती झालेली असते...

एकान्त गमावलेली माणसं...

पुढे पहा

सध्या खासगीपणाचा मुद्दा ऐरणीवर आला आहे. आधी, आधारच्या निमित्ताने वैयक्तिक माहिती गुप्त राहात नाही, ती सार्वजनिकच होत नाही तर तिचा गैरवापरदेखील होण्याची शक्यता आहे, अशी अवस्थता पसरली आहे...

पंछी चुपचाप नही मरा हैं, पत्थर बेदाग नही बचा हैं...

पुढे पहा

आम्ही या देशाचे नागरिक आहोत म्हणजे नेमके काय आहोत, हा सवाल कधीकधी पडतो ते मग अस्वस्थ होतात आणि त्याचे यथार्थ उत्तर शोधण्याची पहिली पायरी असते. ती पायरी गाठली की, लगेच प्रगती होते आपली नागरिक म्हणून असे नाही. ते उत्तर स्वीकारावे लागते. नुसतेच स्वीकारूनही आयुष्य उजळते असेही नाही. ते कृतीत आणावे लागते. आपल्याला प्रश्न निर्माण करायला आवडते. अगदी विलक्षण असा छंदच आहे आपला तो. त्याची उत्तरे शोधण्याचे काम नेहमीच ‘दुसर्‍यांचे’ असते. हेही एक वळणापर्यंत ठीक आहे. किमान प्रश्न तर निर्माण केले जातात. लोक आजकाल ..

आम्ही कुठल्या भाषेचे?

पुढे पहा

प्रश्न थोडा वेगळा आहे. अनेक बाबतीत प्रश्न पडतच असतो, आमची यत्ता कोंची? भाषेच्या संदर्भातही तो पडतोच. आमची भाषा नेमकी कुठली? लिपी वेगळ्या आणि भाषा वेगळी. प्रशासकीय आणि शैक्षणिक अवकाशातही अनेक रकाने भरावे लागतात. त्यात मग ‘मी कोण?’ या प्रश्नाची ठेवणीतली परंपरागत उत्तरे लिहावी लागतात. त्यात धर्म, जात, पंथ नमूद करावा लागतो. वय, लिंग, शरीराच्या खुणा... म्हणजे डोळे कसे, चामखीळ आहे का, वगैरे. त्यात भाषाही असते. भाषेच्या रकान्यात आपण मातृभाषाच लिहितो. त्याव्यतिरिक्त ज्ञात असलेल्या भाषांचाही उल्लेख करतो. जितक्या ..

आम्ही सुसंस्कृत असतो म्हणजे काय...?

पुढे पहा

श्रीदेवीच्या जाण्याने अनेक प्रश्न नव्याने उभे झाले आहेत. माध्यमांनी अन्‌ त्यातही इलेक्ट्रॉनिक्स माध्यमांनी जे काय केले, त्याबद्दल खंतही व्यक्त करणे हादेखील भाबडेपणा झाला. प्रगल्भ, समंजसपणे ते कधी वागले आहेत? संसदेवरचा हल्ला असो, की मग मुंबईवरचा दहशतवाद्यांचा हल्ला असो. व्यावसायिक वृत्तवाहिन्या असण्याच्या सीमा त्यांनी नेहमीच ओलांडल्या आहेत. लोकशाहीचा तो चौथा स्तंभ आहे, असे म्हणतात. आता व्यावसायिक न्यायाधीशासम असू शकते का? मग वृत्तसंस्था व्यावसायिकता ओलांडून निव्वळ धंदेवाईक कशा असू शकतात? आम्ही ते स्वीकारून ..

खरेच का आम्ही राहिलो मराठी...?

पुढे पहा

परवा मराठी भाषा दिन साजरा झाला. आता समाजमाध्यमांवर त्या दिवशी दणक्यात हा दिवस साजरा करण्यात आला. ‘डे असो की मग ‘दिन’असो, त्या त्या दिवशी त्याच्या प्रयोजनाची दिवाळी साजरी केली जाते. मराठी भाषा दिनाला मराठी प्रेम उफाळून आले होते. त्यात काही गैर नाही; किंबहुना त्या दिवसापुरतेतरी मराठी भाषाप्रेम जागे झाले, हेही नसे थोडके! मराठी ही किमान १० कोटी लोक बोलतात, अशी भाषा आहे. महाराष्ट्राची लोकसंख्या १० कोटींच्या वर आहे. महाराष्ट्र हे मराठीभाषक राज्य आहे. देशातल्या मोठ्या आणि महत्त्वाच्या राज्यांपैकी हे एक राज्य ..

संपत्ती निर्मितीचे अध्यात्म आणि विज्ञान

पुढे पहा

सध्याचा काळ कुठला? म्हणजे चार पुरुषार्थ सांगण्यात आले आहेत. एक एक काळ एका पुरुषार्थाचा असतो. त्या काळाच्या उन्नती आणि गतीसाठी त्या पुरुषार्थाची गरज असते. सध्याचा काळ हा अर्थ या पुरुषार्थाचा आहे. ज्याच्याकडे पैसा आहे तो बलदंड, प्रभावी पुरुष समजला जातो. त्याच्याकडेच सत्ता असते, कारण पैसा नावाची शक्ती त्याच्याकडे असते. त्यासाठी मग अर्थार्जन हे आजच्या काळाचे व्यवच्छेदक लक्षण मानले गेले आहे. कुठल्याही मार्गाने का होईना पण पैसा कमवायचा असतो. पैसा आला की मग शुचिताही आपोआपच गाठीशी बांधली जात असते. अर्थ पुरुषार्थ ..

प्रेम म्हणजे नक्की काय असतं?

पुढे पहा

आयुष्य इतकं धकाधकीचं आणि त्यामुळे तांत्रिक झालं आहे, की मग प्रेमाचा म्हणून एक दिवस काढावा लागतो. तो दिवस तसा पाळावा लागतो. ..

संधीच्या शोधात असलेल्या पुरुषांचा संधिविग्रह...

पुढे पहा

एकटी स्त्री म्हणजे पुरुषांना संधीच वाटत असते, हे आता जुने झालेले आहे. कुठलीही स्त्री संधीच वाटते अन् स्त्रीचं संधीत रूपांतर करण्याचा चोरटा प्रयत्न सतत सुरू असतो. असे वाटावे इतके हे वातावरण दुष्टावले आहे. रस्त्यावरून भरधाव जातानाही बाजूने जाताना कुठल्याही वयाची स्त्री दुचाकीवर असेल, तर बोचरे शब्दबाण मारले जातात. सिग्नलवरच्या थांब्याचा त्याच्याचसाठी उपयोग केला जातो. गर्दीत, सार्वजनिक कार्यक्रमांत, थिएटरमध्ये आपल्या बाजूला बसलेली स्त्रीदेखील संधीच वाटते... काही वेळासाठीच हा त्रास होत असल्याने स्त्रिया ..

...सारे जहाँ से अच्छा!

पुढे पहा

आज २४ जानेवारी आहे, याचा अर्थ परवा २६ जानेवारी आहे. आता २६ जानेवारी म्हणजे नेमके काय आहे, हे विचारले तर अनेकांना ते कळत नाही. कळण्याचे तसे काही कारणही नाही. काही माध्यमे दरवर्षी ही गंमत करत असतात. तरुण पिढीला, आज २६ जानेवारी आहे म्हणजे नेमके काय आहे, असे विचारले जाते. दूरचित्रवाणी, आकाशवाणी आणि वर्तमानपत्रांत मग तरुणाईने दिलेली धमाल उत्तरे प्रसारित, प्रकाशित केली जातात. प्रजासत्ताक दिन म्हणजे नेमके काय, हे बहुतांना माहिती नसते. अगदी भारतीय घटना हा अस्मितेचा विषय करणार्‍यांना आणि ती अस्मिता वारंवार ..

हृदयातील भगवंत राहतो, हृदयातच उपाशी...!

पुढे पहा

कलावंत हे नक्षत्रांचेच देणे असते. कलावंत हा काळजातला भगवंत आहे. त्यांच्या कलेला दाद मिळाली की त्यांना बिदागी मिळाल्याचे समाधान लाभत असते...

‘रोबोटी’करण आपलेही...!

पुढे पहा

गेल्या आठवड्यात त्या रोबोबाईबद्दल लिहिताना, यंत्रं कशी माणसाळत आहेत, यावरच बोलता आले. रोबो म्हणजे माणसाळलेली यंत्रेच आहेत. ती माणसांची कामे बिनदिक्कत करतात. माणसांनाही जमणार नाही इतक्या कौशल्याने रोबो आता काही कामे करू लागली आहेत. तिकडे जपानमध्ये एका विद्यापीठात आता समुपदेशनाला (अर्थात माणसांच्या) रोबो असतात. ती माणसांचे म्हणणे नीट ऐकून घेतात अन् त्यांचे विश्लेषण करतात. त्यावर मग भाष्य करतात. अगदी मोजक्या शब्दांत बोलतात. अभ्यासक, शास्त्रज्ञांचे म्हणणे असे की, माणसांचे समुपदेशन करण्यासाठी रोबोच उत्तम ..

माणसांची यंत्रे आणि यंत्राची माणसे...

पुढे पहा

नुकत्याच झालेल्या निवडणुकांमध्ये जातीय आणि धार्मिक समीकरणे किती, कुठल्यातरी विजयस्तंभावरून उसळलेल्या जातीय दंगली अन् अन्नसुरक्षेच्या बाबत भारत जगात ११९ व्या स्थानावर, अशा काही बातम्यांच्या गर्दीत सोफियाची बातमी दडून गेलेली...

साहित्यातील सवंगता आणि भावगर्भता, बुद्धीनिष्ठता!

पुढे पहा

बडोद्याचे अखिल भारतीय साहित्य संमेलन नव्या वर्षांत होऊ घातले आहे. ..

सगळे काय विदर्भालाच द्यायचे का?

पुढे पहा

गेल्या तीन वर्षांत हा नवाच प्रश्न निर्माण झाला आहे. खरेतर विदर्भाला आधी प्रश्न पडायचा की, ‘सगळे काय पश्चिम महाराष्ट्रालाच द्यायचे का?’ तेव्हा तिकडची मंडळी विदर्भातल्या लोकांना आळशी, इथल्या लोकप्रतिनिधींना स्वार्थी अन् बेजबाबदार ठरवायचे. प्रश्न मात्र आता कायम आहे. ‘सगळे काय विदर्भालाच द्यायचे का?’ खरे आहे असला प्रश्न विचारणार्‍याचे. त्यांनी विदर्भाला अनुशेषाचे आकडे दिलेत...

गाव खातेपिते असावे...

पुढे पहा

यंदा विदर्भात पाऊस कमी झाला, फवारणीने शेतकरी दगावले, कापसावर बोंडअळीने आक्रमण केले... हे असे दरवर्षीच होत असते. गावांची ही समस्या आहे. त्यावर मात करायची, असा विचार सकारात्मकतेने अन् राजकारण बाजूला ठेवून केला तर ही समस्या सुटू शकते...

तो गेला तेव्हा अनवट पाऊस कोसळत होता...

पुढे पहा

त्रिशूलमध्ये चट्ट्याबट्ट्याचे शर्ट घालून खळीदार हसणार्‍या शशीला हेमामालिनी, ‘जानेमन तूम कमाल करते हो...’ म्हणते. तो खरेच अशी कमाल त्या काळात करत होता. त्याचा धर्मपुत्र आला तो १९६१ चा काळ...

टीका आणि तारतम्य... मोदी आणि इंदिरा!

पुढे पहा

नाकर्ती माणसं सतत कर्त्यांच्या चुकाच काढतात, कारण ते काहीच करत नाहीत अन् त्यांना त्यांचा वेळ क्रिएटिव्हली घालवायचा असतो. तुम्ही घटनांची नोंद घेतली अन् त्यावर संयम आणि समंजसपणाचे प्रोसेसिंग झाले नाही, तर थेट प्रतिक्रिया द्याल अन् हा हल्ला असेल. त्याचा पहिला आघात मात्र तुमच्यावरच उमटला असेल. देशाचे प्रमुख म्हणून पंतप्रधान मोदींच्या बाबत नेमके हेच सुरू आहे. खरेतर ते काही या देशाचे पहिले पंतप्रधान नाहीत. मात्र, राष्ट्राच्या भल्याची संपूर्ण जबाबदारी अंगावर घेणारे पहिलेच आहेत, अशी केवळ त्यांच्या समर्थकांचीच ..

पोलिसांनी केले ‘शेण्टीमेंटल!’

पुढे पहा

२६/११ च्या हल्ल्यानंतर महाराष्ट्र पोलिसांबद्दलचा आदर कमालीचा दुणावला होता. पोलिस सामान्यांच्या सुरक्षेसाठी सतत जागे असतात, त्यांना सुट्ट्याही नसतात. सामान्यजन सण साजरा करत असताना पोलिस मात्र ड्युटीवर असतात. त्यांच्या संघटना नाहीत. त्यांना त्यांच्यावरच्या अन्यायाविरुद्ध आवाजही करता येत नाही. नेत्या-पुढार्‍यांच्या सुरक्षेत राहावे लागते. साधे शिपाई तर बड्या अधिकार्‍यांच्या बंगल्यावरची कामे करतात... पडेल ती कामे! हे सारेच नेहमी चर्चेत असते. त्यामुळे माध्यमे नेहमीच पोलिसांबद्दल सहानुभूती निर्माण करण्याचे ..