ऋणानुबंध रक्ताचे

संघाचा प्रकल्प

सर, मी आर.एस.एस.चा कार्यकर्ता आहे. आपला एक कार्यकर्ता आलाय रक्तपेढीत. त्याला जरा फ़्री सर्विस देता आली तर बघा.’ भल्या सकाळी मला आलेल्या फ़ोनवर उच्चारले गेलेले हे पहिलेच वाक्य होते. ..

दर्शनमहात्म्य

रक्तपेढीच्या बहुतेक सर्वच अधिकारी आणि डॉक्टरांच्या तोंडी एक वाक्य बऱ्याच जणांनी ऐकले असेल. ते वाक्य, ’एकदा रक्तपेढी पाहण्यासाठी अवश्य या’ हे आहे. रक्तपेढीमध्ये रक्तदान करण्यासाठी येणे वेगळे आणि रक्तपेढी पहाण्यासाठी येणे वेगळे. म्हणजे किमान जनकल्याण रक्तपेढी तरी या दोन गोष्टींना वेगळे ठेवते. ..

'पु.लं.'ची (काल्पनिक) रक्तपेढी भेट

महाराष्ट्राचे लाडके व्यक्तिमत्व असलेले श्रेष्ठ साहित्यिक पु. ल. देशपांडे यांची भेट अशीच राहुन गेलेली. राहुन गेलेली ही भेट होणे आता प्रत्यक्षात शक्य नसले तरी नुकत्याच येऊ घातलेल्या पु. ल. देशपांडे यांच्या जन्मशताब्दी वर्षानिमित्त आपल्या कल्पनेव्दारे 'पुलं'ना रक्तपेढीत बोलवायला काय हरकत आहे,..

कठीण समय येता…

जातानादेखील कुणाच्या तरी जीवन-अंध:कारात थोडासा प्रकाश देऊन जावा ही यातली भावना प्रेरक आहे. एकूणच शेवटपर्यंत परोपकार करीत रहावे, आणि जीवन संपल्यावरही कुणाला तरी आपला उपयोग व्हावा हा भाव आपल्याकडे पूर्वापार रुजलेला आहे...

घरचं कार्य !

जनकल्याण रक्तपेढीचा कर्मचारी वर्गही अशीच आत्मीयता जपणारा आहे. रक्तपेढीचे सर्व कार्यक्रम घरच्या कार्याइतक्याच तन्मयतेने करण्याची मानसिकता इथे सर्वांकडेच आहे. ..

जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिन

आज जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिन! त्यानिमित्ताने घराघरातील आजीआजोबांच्या सद्यस्थितीचा घेतलेला हा आढावा... ..

सामान्यांतील असामान्यत्व

रक्तपेढीच्या रक्तदाता विश्रामकक्षामध्ये बसलं की एकापेक्षा एक अवलियांच्या भेटी होतात. कधी या प्रसिद्ध असामी असतात तर बऱ्याच वेळा ’प्रसिद्धीचा झोत ज्यांच्या जवळुनदेखील कधी गेलेला नाही’ असे वरकरणी सामान्य पण आतून मात्र असामान्य असलेले सज्जनही भेटतात. अशाच एका सामान्य वाटणाऱ्या असामान्य व्यक्तीची झालेली भेट चांगलीच लक्षात राहिलेली आहे...

घेण्यावाचुन देणे !

रक्तसंक्रमण या विषयाशी सर्वसामान्य व्यक्तीचा क्वचितच संबंध येत असल्याने जेव्हा आपल्या जवळच्या कोणाला तरी रक्त द्यायचे असते तेव्हा त्या रक्तगटाचा रक्तदाताच शोधायला हवा, अशी त्या व्यक्तीची ठाम समजूत असते. ..

रात्रंदिन आम्हा युद्धाचा प्रसंग !

अत्यावश्यक सेवा या सदरात येत असल्याने रक्तपेढीची सेवा ही चोवीस तास चालु असते ही बाब तर सर्वांनाच माहिती आहे. पण रक्तपेढी चोवीस तास चालु असते म्हणजे नक्की काय चालु असते, याचे नेमके उत्तर रक्तपेढीची फ़ारशी माहिती नसणाऱ्यांना कदाचित सांगता येणार नाही. ..

रक्ताच्या किरणोत्सर्जनाची गोष्ट

मी वाशीला पोहोचलो तेव्हा दुपारचे बारा वाजले होते. माझ्या गंतव्य स्थानी जात असताना ’आपण आलोय तर खरं, पण या भेटीतून खरंच काही मिळेल का ?’ इतकाच विचार त्या क्षणी तरी माझ्या मनात येत होता. पण या ठिकाणी, म्हणजेच वाशीच्या ’बोर्ड ऑफ़ रेडिएशन ॲड आयसोटोप टेक्नॉलॉजी (BRIT)’ या संस्थेत तेथील वरिष्ठ अभियंता श्री. व्ही.व्ही.एस. प्रसाद यांच्याशी झालेल्या प्रदीर्घ भेटीनंतर विषयाला बरीच स्पष्टता आली आणि मनातील शंकेचं समाधानही झालं...

देणे देवदुतांचे !

रक्तदानापेक्षा प्लेटलेट दान थोडेसे वेगळे आहे. रक्तदात्यापेक्षा प्लेटलेटदाता हा थोड्या अधिक तयारीचा लागतो...

एक देश का भाव जगे

केवळ संकलन झाले म्हणजे काम झाले असे नव्हे. दूर दूरच्या ठिकाणी रक्तघटक पाठवताना प्रवासादरम्यान त्यांची गुणवत्ता सांभाळली जाणे हेही खूपच गरजेचे असते...

रक्तदान : पडद्यावरचं आणि वास्तवातलं

अनेक चित्रपटांत रक्तदानाची झलक पहायला मिळते. त्यामागची भावना प्रेक्षकांना कळेल अशाच पद्धतीने ती चित्रित केली जाते. पण या भावनेबरोबरच संबंधित काही तथ्येही अवश्य समजून घ्यायला हवीत...

रक्तदान यह श्रेष्ठ साधना

’रक्तदानाच्या कृतीमागचा भारतीय विचार’ अशी या गीताची मध्यवर्ती कल्पना आहे. असा विचार जेव्हा गीत-संगीताच्या माध्यमातून मांडला जातो, तेव्हा त्याचा प्रभाव काही पटींनी वाढतो...

करु समर्थ भारतास …!

सुरुवातीला एक कार्यक्रम म्हणून झाला असला तरी ’समर्थ भारत’ हा केवळ एक इव्हेंट नव्हे, तर ’कार्यकर्ते आणि कार्य’ यांना सातत्याने जोडत राहणारी ती एक चळवळ आहे...

प्रेयस की श्रेयस ?

अधिक व्यापक स्तरावर विचार केल्यास लक्षात येते की, जी गोष्ट प्रिय वाटते ती हितकारक असेलच असे नाही आणि दुसऱ्या बाजुला जी गोष्ट हितकारक म्हणजेच श्रेयस्कर असेल ती वरकरणी न आवडणारीही असु शकते. आपल्या दैनंदिन जीवनात तर हे नेहमीच पहायला मिळते की, ’श्रेयस’ म्हणजेच हितकारक गोष्टींपेक्षा ’प्रेयस’ म्हणजेच प्रिय वाटणाऱ्या गोष्टींचे आकर्षण तुलनेने अधिक असते. उदाहरणच सांगायचे झाल्यास पालेभाज्या, कडधान्ये इ. नी युक्त अन्नपदार्थांपेक्षा ’फ़ास्ट फ़ुड’ अधिक आकर्षक वाटते. पण कुठलाही डॉक्टर ’आता फ़ास्ट फ़ूड चालु करा जोरात’ ..

’देव’माणसं !!!

जनकल्याण रक्तपेढीच्या कामाबद्दल वीणाताई, देव सर अथवा मृणाल कुलकर्णींसारख्या कर्तृत्ववान व्यक्ती जेव्हा मनापासून समाधान व्यक्त करतात तेव्हा आमच्या दृष्टीने ते अमूल्य असते. आपण जे करत आहोत, ते योग्य आहे हा विश्वास यातून वाढीस लागतो...

व्यर्थ न हो तव दान !

वैद्यकीय क्षेत्रात रक्तघटकांच्या वापराबद्दल आता बऱ्यापैकी सजगता आली आहे. रुग्णांच्या नातलगांनाही रक्तघटकांचे प्रकार माहिती असतात. ..

दो रंग रंग दुनिया के

या दोन घटनांवर वेगळे भाष्य करण्याची आवश्यकता नाही. ’दो रंग दुनिया के’ हेच खरं !..

रक्तदान चळवळीतला ’व्हायरस’

स्वेच्छा रक्तदान चळवळीतील या विषाणूचा प्रतिकार करण्यासाठी समाजाची जागृत शक्ती एकवटणे गरजेचे आहे...

सेवाव्रताचा आधुनिक ’वानप्रस्थ’

एकीकडे उद्वेग आणि नैराश्य आहे तर दुसरीकडे समाधान आणि कृतार्थता आहे. आपली अंत: प्रेरणा आपल्याला यातील कशासाठी कौल देते, यावरच खरे म्हणजे आयुष्याची सार्थकता अवलंबुन असते...

गोष्ट ’देव्हाऱ्यातील देवतेची’

आज रक्तपेढीतील जवळपास सर्वच भूमिकांत म्हणजे डॉक्टर, तंत्रज्ज्ञ, परिचारिका, सामाजिक कार्यकर्ता, स्वागतक, अर्थविभाग कर्मचारी, मदतनीस आणि सेवाव्रती म्हणूनही महिला सक्षमपणे आणि मनापासून काम करत आहेत...

जे जे उत्तम, उदात्त, उन्नत…

आपल्या व्यक्तिगत जीवनातही अनेक व्यक्तींशी आपले अत्यंत स्नेहपूर्ण संबंध असतात. हे संबंध फ़ायदा-तोट्यासारख्या व्यावसायिक राशींवर मापता येत नाहीत. तिथे देण्या-घेण्याची गणिते चालत नाहीत...

रक्तसंक्रमणातील ’गट’बाजी

रक्तसंक्रमणात निर्णायक ठरणारी ही ’गट’बाजी समजून घेणे रंजक तर आहेच पण ’कधी कुणाला रक्तघटकांची गरज भासु शकेल’ याचा काहीच अंदाज नसल्यामुळे किमान प्राथमिक स्वरुपात त्याबद्दल माहिती असणे आवश्यकही आहे. ..

’जनकल्याणा’चे शिल्पकार : कै. आप्पासाहेब वज्रम

दैवयोगाने किंवा माझ्या दुर्दैवाने कै. आप्पासाहेब वज्रम यांच्या दर्शनाचा योग मला केवळ एकदाच आला. जनकल्याण रक्तपेढीमध्ये काम करण्यास प्रारंभ केल्यानंतर अगदी सुरुवातीच्या काही दिवसांतच आमचे संचालक डॉ. अतुल कुलकर्णी एकदा आम्हाला – मला व डॉ. आशुतोष काळे यांना – आप्पासाहेबांच्या घरी खास त्यांना भेटण्यासाठी म्हणून घेऊन गेले होते. ’जनकल्याण रक्तपेढीमध्ये काम करायचं असेल तर तुम्हाला आप्पासाहेब वज्रम समजले पाहिजेत’ हे डॉ. कुलकर्णींचं त्यावेळचं वाक्य अजूनही चांगलं लक्षात आहे. ..

ब्लड बॅंक ऑन व्हील्स

ब्लड बॅंक ऑन व्हील्स..

अज्ञानात सुख ’नसतं !’

थॅलेसेमिया’ वाहक असलेले पुरुष आणि स्त्री जर विवाहबंधनात बांधले गेले तर मात्र त्यांचे अपत्य ’थॅलेसेमियाग्रस्त’ (thalessamia major) म्हणून जन्माला येऊ शकते आणि मग सुरु होते ते रक्तसंक्रमणाचे दुष्टचक्र ! आयुष्यभरासाठी !!..

जिंदगी लंबी नहीं, बडी होनी चाहिये !

एक संवेदनशील सामाजिक कार्यकर्ता त्यांच्या रक्तातच होता आणि हा कार्यकर्ता घडला होता ते घरांतील संस्कारांबरोबरच राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या शाखेतून...

माय मरो, मावशी जगो !

जनकल्याण रक्तपेढीमध्ये आल्यानंतर इथल्या मावश्यांची अर्थात मदतनीस म्हणून काम करणाऱ्या महिला कर्मचाऱ्यांची ओळख झाली आणि आधीच्या मावश्यांमध्ये आणखी दहा-बारांची भर पडली..

’समर्पणा’ ची कथा

शाळेत शिकत असताना इयत्ता आठवी ते दहावी या तीनही वर्षी वर्गशिक्षकांच्या प्रेरणेने आमच्या वर्गाचे एक हस्तलिखित ’ज्ञानदीप’ या नावाने आम्ही प्रकाशित केले होते. स्वरचित कविता, कथा, लेख, विनोद, कोडी, मुलाखती अशा विविध साहित्यप्रकारांची रेलचेल ’ज्ञानदीप’मध्ये होती. चांगले हस्ताक्षर असलेल्या काही निवडक मुलांचा समावेश ज्ञानदीपच्या ’संपादक मंडळा’मध्ये केला गेलेला होता. ..

येथे(ही) लागतात जातीचे !

तरुणांमध्ये स्वभावत:च निरनिराळ्या आव्हानांना सामोरे जाण्याची एक उर्मी असते. अशा आव्हानांचा पुरेपूर अंतर्भाव असलेली अशी अनेक क्षेत्रे आहेत ज्यांचा दुर्दैवाने ’करियर’ म्हणून फ़ारसा विचारच होताना दिसत नाही...

आपण हे करुच !!!

रुग्णालयांत ’सुरक्षित रक्तसंक्रमण’ या विषयाचे प्रशिक्षण व्हावे हेच या भेटींचे मुख्य सूत्र असे. हा उपक्रम सुरु व्हायला एक साधंच निमित्त घडलं. मला तो दिवस अजूनही चांगला आठवतो, जेव्हा जनकल्याण रक्तपेढीचे संचालक डॉ. अतुल कुलकर्णी यांनी एका बैठकीत आपला हात आत्मविश्वासपूर्वक उंचावत ’आपण हे करुच, नव्हे आपल्याला हे करायचंच आहे’ असं विधान ठामपणे केलं होतं...

ढाई अक्षर प्रेम का…

’शुद्ध सात्त्विक प्रेम अपने कार्य का आधार है’ हाच मंत्र इथल्या मदतनीस मावश्यांपासून ते संचालकांपर्यंत सर्वांनीच जपला आहे...

तो ’वेगळाच’ होता…

तुमच्यासाठी पुन्हा एकदा लाडु-चिवडा घेऊन येईन’ असे आश्वासनही त्याने मला दिले होते. दुर्दैवाने हा फ़राळ मात्र मला कधीच मिळु शकला नाही...

रक्तपेढीतला विनोद

रक्तपेढी कधी हसतच नाही असे मात्र मुळीच नाही. रक्तपेढीतील गंभीर काम करत असताना, रक्तदान शिबिरांमध्ये अथवा रुग्णालयांमध्येही भरपूर गमती-जमती होत असतातच...

कविमनाचे ’खरे’पण

दुसऱ्यांदा संदीप खऱ्यांची भेट झाली ती त्यांच्याच घरी. यावेळी मात्र मी एकटाच त्यांना भेटायला गेलो होतो. निमित्त जरा वेगळे होते...

रक्ताचे मोल

रक्तामुळे एखाद्या व्यक्तीचा प्राण वाचतो आणि त्यामुळे त्याचे कुटुंब पुन्हा हसु-खेळु लागते, तेव्हा या रक्ताची किंमत कुठल्या संजीवनीपेक्षा कमी भरेल काय ?..

अवघे धरु सुपंथ

सर्व रक्तपेढ्यांमधील परस्परसौहार्द हे केवळ एखाद्या कार्यक्रमापुरते मर्यादित नाही, हे नंतरही अनेकवेळा माझ्या प्रत्ययास येत गेलं...

​याचसाठी केला होता अट्टाहास !

एक नितांतसुंदर बोधकथा मागे वाचण्यात आली होती. सत्तरीतले एक आजोबा समुद्र किनाऱ्यावर फेरफटका मारण्यासाठी निघालेले असतात. समुद्राच्या ओहोटी दरम्यान हजारो स्टारफिश किनाऱ्यावर वाहत आलेले असून एक शाळकरी मुलगा आपल्या छोट्याशा हातांनी हे स्टारफ़िश समुद्रात फेकत असल्याचे दृश्य या आजोबांना दिसते. ..

​धन्याचा तो माल…

रुग्णासाठी डॉक्टरांच्या सूचनेनुसार ’सिंगल डोनर प्लेटलेट’ (SDP) हा रक्तघटक घेण्यासाठी ते रक्तपेढीत आले होते. त्यातील एकाने बोलण्याचा प्रयत्न केला, पण दाटलेल्या कंठामुळे त्यांना ते काही साधेना. ..

’हस्तस्य भूषणं दानं’

हस्तस्य भूषणं दानं' असं एक सुभाषित आपल्याकडे सांगितलं जातं, आणि ते खरंच आहे. दान करणारे हात नेहमीच आदरास पात्र असतात. पण हल्लीचा काळ फ़ार विचित्र झालाय.द्यायला तयार असणारे अक्षरश: हजारोजण भेटतात, परंतु या दात्यांच्या दानाकडे थोडे डोळसपणे पाहिल्यास त्यामागचे हेतू आपल्याला भासतात त्यापेक्षा फ़ारच निराळे असल्याचे ध्यानात येते. आपल्या कंपनीचा सेल वाढविणे, समाजामध्ये आपले राजकीय वजन वाढविणे, आपल्या काळ्या पैशाचा भार कमी करुन त्या बदल्यात त्यापेक्षा जास्त तोलामोलाचानावलौकिक पदरात पाडून घेणे हे णि यांसारखे ..

दिव्यत्वाची तेथ प्रचीती

यानंतर दुसऱ्याच दिवशी दुपारच्या वेळेत या मुली पुन्हा मला भेटायला आल्या. रितसर ’तुमच्याशी थोडं बोलायचं आहे’ वगैरे विचारुन त्या माझ्यासमोर आल्या आणि त्यांच्यातल्या एकीने प्रातिनिधिक स्वरुपात एक मागणी माझ्यापुढे ठेवली. ही मुलगी मला म्हणाली,..

मैं बस तुम्हें, देखते हुए देखुं ।

’जावे त्याच्या वंशा तेव्हा कळे’ या म्हणीप्रमाणे थॅलेसेमियाग्रस्त असण्याची वेदना म्हणजे काय हे त्या घरात असल्याशिवाय नीट्पणे कळत नाही. थॅलेसेमिया हा विकार मुलांच्या बालपणावरच आघात करतो. अर्थात याही मुलाच्या बाबतीत असेच झाले होते...