आद्य-आराध्य

राधेयच्या मनीचे शल्य!

"महायुद्धाच्या सतराव्या दिवशी पहाटेच दुर्योधन शल्याकडे आला व म्हणाला, “मी तुझ्याकडे एक मागणे मागणार आहे आणि तुझ्या पाया पडून ही विनंती मान्य कर, असे सांगणार आहे. आज राधेय व अर्जुन यांचे निकराचे युद्ध होईल. कृष्णासारखा सारथी राधेयला जर मिळाला, तर राधेय सहज विजयी होईल. तुझ्यापेक्षा उत्तम सारथी कोणीच नाही. तूच हे काम करू शकतोस. जरा माझ्या सैन्याकडे पाहा, कशी दाणादाण झालीय!..

समर्थांची थोरवी

समर्थांची थोरवी..

हेचि दान देगा देवा..!

हे (इन्द्र) परम ऐश्वर्यशाली परमेश्वरा! (अस्मे) आम्हासाठी (श्रेष्ठानि) श्रेष्ठ व उत्तम प्रकारची (द्रविणानि) धनसंपदा (दक्षस्य) दक्षतेची, कार्यतत्परतेची व बळाची (चित्तिम्) ख्याती, (सुभगत्वम्) सौभाग्य, (रयीणाम्) धनाची (पोषम्) पौष्टिकता, (तनूनाम्) शरीरांची (अरिष्टिम्) निरोगता, (वाच:) वाणीची (स्वाद्मानम्) मधुरता आणि (अह्नाम्) दिवसांची (सुदिनत्वम्) मंगलमयता (धेहि) प्रदान कर, दे!..

दासबोधातील जीवनदर्शन व समर्थांची शिकवण

जुगार, चोरी, बाहेरख्यालीपणा, चहाडी, परस्त्रीगमन इ. वाईट सवयी असलेल्यांचे उल्लेख दासबोधात येतात. कृतघ्न, वाचाळ, भित्रे, निर्लज्ज, घाणेरडेपणाने राहणारे अशा लोकांचेही संदर्भ येतात. ही मूर्खांची लक्षणे आहेत...

त्र्यंबके! मृत्युभयापासून वाचव...

जन्माला येणाऱ्याचा मृत्यू हा निश्चित, तसाच मरण पावणाऱ्याचा पुन्हा जन्म निश्चित आहे. चाकाच्या धावेप्रमाणे जन्म-मृत्यूचे, सुख-दु:खाचे, हानी-लाभाचे चक्र खाली-वर होत असते. मग जर काय ही गोष्ट अटळच असेल, तर आम्ही मृत्यूला का म्हणून भ्यावे?..

शेवटची रात्र...

राधेय आपल्या तंबूत पोहोचला आणि झोपण्याचा प्रयत्न करू लागला. परंतु, त्याला झोप येईना. त्याचे हृदय धडधडत होते. कारण, त्याला माहिती होते उद्या त्याचा मृत्यू आहे. उद्या त्याला त्याच्या भावाशी लढा द्यायचा होता. भावाला ठार करण्यासाठी शर्थीचे प्रयत्न करायचे होते. सर्व गोष्टी अनुकूल असत्या, तर ते काही कठीण काम नव्हते, पण त्याला हे अशक्य वाटत होते...

राधेयचा कडाडून हल्ला

राधेय त्वेषाने पेटून उठला होता. त्याचा एकही बाण वाया जात नव्हता. समोर येईल त्याला तो कापत होता. इकडे कृपाचार्य धृष्टद्युम्नावर बरसत होते. त्यांना द्रोणाचार्यांच्या वधाचा बदला घ्यायचा होता...

विवेकाचा पुरस्कार

समर्थांनी ही विवेकाची शिकवण दासबोधात ठिकठिकाणी सांगितली आहे. स्वामींची कार्यपद्धती म्हणजे सर्वांना शहाणे करून सोडावे अशी आहे. समर्थांनी विवेकाची महती वारंवार सांगितली आहे. तितकी इतर संतवाङ्मयात सांगितलेली दिसून येत नाही. विवेकाचा पुरस्कार केल्याने आदर्श मूल्ये, कला, विद्या तसेच शास्त्र उदय पावतात. विवेक बाळगल्याने कल्याणकारी, आनंदमय आणि ज्ञानमय ध्येये तयार होतात. त्याच प्रकारची मूल्ये समाजाचे कल्याण करतात...

शतवर्षाचे चांदणे...

जेव्हा आत्मा, मन आणि शरीर हे शुचिर्भूत होतील, तेव्हा सर्व प्रकारच्या वाईट वासना, दोष, दुर्गुण, नानाविध क्लेश आणि सर्व प्रकारची विघ्ने आपोआपच नाहीशी होतील. कारण, आतून आत्मबलिष्ट झालेला मानव बाह्य संकटांना कदापी घाबरत नाही. जगातील सर्व प्रकारची दु:खं, दारिद्य्र हे अशा वेदमार्गी सर्वांगी पवित्र झालेल्या सर्वदोषपरित्यागी माणसास कदापी विचलित करू शकत नाही. म्हणूनच तो वेदप्रणित १०० वर्षांचे आयुष्य जगू शकतो...

सेनापती राधेय

भीष्म आणि द्रोण प्राण पणाला लावून लढले, पण त्या दोघांचाही अन्यायकारकरीत्या वध झाला. ते नि:शस्त्र असताना त्यांच्यावर हल्ला झाला. त्या दोघांना पांडवप्रिय होते आणि पांडवांना इजा व्हावी, अशी त्यांची इच्छा नव्हती...

प्रश्नांची उकल

जीवात्मा हा वायूपेक्षाही सूक्ष्म आहे आणि कर्तबगार आहे. देह आणि जीवात्मा एकत्र असण्याला समर्थांनी 'देहात्मयोग' असे सार्थ नाव दिले आहे. या देहात्मयोगाच्या बळावर विवेकाने हा जीवात्म त्रैलोक्याचा ठाव घेऊ शकतो, असे स्वामी म्हणतात...

रे माणसा, जागा हो!

मानव शरीर हे सर्व प्राण्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ! बुद्धीचे अपार वैभव तुला माझ्याकडून मिळालेले वरदान आहे. या बुद्धिबळाच्या साहाय्याने आणि आत्मबळाने तुला जी जीवनशक्ती मिळाली आहे..

'कर्ता कोण?' प्रश्नाची उकल

जाणीवरूप आत्मा' हा अंतरातील 'देव' असून हे 'शरीर' म्हणजे 'देवालय' आहे. सामान्य माणसाला हे न समजल्याने तो देवाचे ध्यान करण्याऐवजी देवालयाचे, शरीराचे ध्यान करतो. याचा अर्थ साधकाची देहबुद्धी कमी न झाल्याने तो देहालाच महत्त्व देतो..

प्रयोग ‘नारायणास्त्र’चा

अश्वत्थामा पांडवांच्या सैन्यावरती तुटून पडला. त्याने ‘नारायणास्त्रा’चा प्रयोग केला. एका क्षणात सगळे आकाश लाखो बाणांनी आणि धारदार चक्रांनी भरून गेले. त्यांचा पांडव सैन्यावर अखंड वर्षाव सुरू झाला. सर्व सैनिक सैरावैरा पळू लागले. कारण, या अस्त्राच्या मार्गात कोणी जिवंत राहणे शक्यच नव्हते! हे सारे युधिष्ठिराने पाहिले आणि सर्वांना सांगितले, “या अस्त्रास शरण जाणे हाच त्यातून सुटकेचा मार्ग आहे. तुम्ही जितका विरोध कराल, तितके हे अस्त्र शक्तिमान होईल. तुम्ही आपली शस्त्रे टाका आणि त्याला साष्टांग नमस्कार घालून ..

अखंड ध्यान...

आपण त्या प्राण्यांवर मनापासून प्रेम केले, तर ते प्राणी आपल्याला वश होतात. यासाठी आपण अंतर्निष्ठ होऊन त्या जाणिवेचे अखंड स्मरण केले की, त्याचे अखंड ध्यान लागते आणि परमात्मा आपल्या हाती येतो. या ठिकाणी समर्थांनी ‘अखंड ध्यान’ असा शब्दप्रयोग केला आहे, तरीदेखीलते एकप्रकारे ‘सहजध्यान’ आहे, असे म्हणता येईल...

संपवून टाक नरेंद्रा, हा दहशतवाद...!

राक्षसी वृत्तीला कायमचा धडा शिकविला पाहिजे. त्यांना पुन्हा संधी मिळता कामा नये. जर काय आपण त्यांना क्षमापूर्ण भावनेने दया दाखविली, तर ते अधिकच उन्मत्त होतील. म्हणूनच वेदमंत्रात म्हटले आहे की, वाईटांचा कायमचा नायनाट व्हावयास हवा!..

विद्यात्रयी... चत्वारो वेदा:!

अथर्ववेदातील दहाव्या कांडातील सातव्या सूक्तात एकूण ४४ मंत्र आले आहेत. यात प्रारंभिक कांही मंत्रात जगन्नियंत्या परमेश्वराविषयी प्रश्न विचारण्यात आले आहेत. शेवटच्या चरणात ‘स्कम्भं तं ब्रूहि कतम: स्विदेव स:।’ असा प्रश्न केला आहे. ..

संप्रदाय आणि मठ

रामदासी संप्रदायाचे, त्यातील महंतांचे कार्य समाजोपयोगी, हिंदू संस्कृतीरक्षक व हिंदवी राज्याला पोषक होते, हे आपण मागील लेखात पाहिले. स्वामींच्या कार्याचे वर्णन गिरीधरस्वामींनी त्यांच्या ‘समर्थप्रताप’ या ग्रंथात केले आहे. त्यात ते म्हणतात, समर्थांच्या कार्याला उपमा द्यायची तर, ‘आचार्यस्वामींची उपमा साजे।’ याचा अर्थ समर्थकार्याची तुलना करायची तर, आद्य शंकराचार्यांनी वैदिक धर्मरक्षणाचे जे कार्य केले, त्याच्याशी करता येईल. ..

क्रुद्ध अश्वत्थामा

गुरू द्रोणाचार्य यांचा अचानक झालेला अंत पाहून दुर्योधन खूप दु:खी झाला. द्रोणाचार्यांनी त्याच्यावर अतोनात प्रेम केले होते आणि त्याच्याकरिता खूप काही केले होते. त्यांच्या मृत्यूमुळे कौरवांची शक्तीच जणू नष्ट झाली. घाबरून गेलेली कौरव सेना माघार घेत होती. त्याचवेळी अश्वत्थामा आपले सैन्य घेऊन पुढे आला. त्याला काहीच माहिती नव्हते. त्याला कळेना की सैन्यात एवढी घबराट का पसरली आहे?..

अशी आहे दिव्य वेदसंपदा...

‘वेद’ ही परमेश्वराकडून मानवमात्रासाठी मिळालेली सर्वश्रेष्ठ ज्ञानसंपदा होय. सर्वहुत यज्ञस्वरूपी ईश्वराने चार ही वेदांची उत्पत्ती केली आहे, असे ऋग्वेद व यजुर्वेदातही वर्णिले आहे...

महंती सुखाची नाही

रामदासस्वामींनी हिंदुस्थानात ठिकठिकाणी ११००च्या आसपास मठ स्थापन केल्याचे आपण मागील लेखात पाहिले. स्वामींनी पायी प्रवास केला...

द्रोणाचार्यांचा अंत!

ऋषींनी सांगूनही आणि आपल्या पुत्राचा वध झाला आहे, हे ऐकूनही गुरू द्रोण शस्त्र खाली ठेवायला तयार नव्हते. त्यांचे रक्त जणू १६ वर्षाच्या मुलासारखे सळसळत होते आणि ते पांडवांच्या सैन्याचा प्रचंड संहार करत होते...

श्रीकृष्णाची युद्धयुक्ती

युद्धाचा पंधरावा दिवस उजाडला. द्रोण भयंकर क्रुद्ध झाले होते. कारण, दुर्योधनाने त्यांच्यावर पुन्हा एकदा ते पांडवांना पाठीशी घालतात, असा दोषारोप लावला होता. ते त्यामुळे भडकलेल्या आगीसारखे दिसत होते. त्यांनी पांचाळांना निष्प्रभ केले. द्रुपदाचे तीन नातू ठार मारले. भाले फेकून द्रुपद आणि विराट या दोन्ही महान योद्ध्यांना ठार मारले. धृष्टद्युम्न हे पाहून खूप संतापला आणि त्याने प्रतिज्ञाच केली की,"मी द्रोणांना आज यमसदनी पाठवणार." त्याला मदत करण्यास भीम आणि अर्जुन पुढे आले. ..

ईश्वराविना वेदमंत्र व्यर्थ

(ऋच:) सर्व ऋचा, वेदातील मंत्र, समग्र ज्ञान (अक्षरे) त्या अविनाशी, नष्ट न होणार्‍या (परमे व्योमन्) सर्वश्रेष्ठ महान आकाशामध्ये, ‘ओम्’ ईश्वरामध्ये आधारलेले, अवलंबलेले आहे, (यस्मिन्) ज्याच्यामध्ये (विश्वेदेवा) जगातील सर्व दिव्य गुण, देवगण (अधिनिषेदु:) थांबले आहेत, स्थिर आहेत, म्हणूनच (य:) जो मनुष्य (तत्) त्या अक्षर अविनाशी परमेश्वराला (न वेद) जाणत नाही, त्याची भक्ती (स्तुती, प्रार्थना व उपासना) करीत नाही. मग असा तो (ऋचा) केवळ ऋचा किंवा वेदमंत्र वाचून (किं करिष्यति) काय करेल? (व्यर्थच जगेल!) पण या उलट ..

मठ आणि महंत

महाराष्ट्राच्या पवित्र भूमीत संतांची थोर परंपरा आहे. मराठी माणूस हा मूलतःच भावूक असल्याने तो संतांना ‘अवतारी पुरुष’ मानतो...

अंत वीर घटोत्कचाचा

दुर्योधनाला राधेयचा खूप अभिमान वाटला आणि त्याने सन्मान म्हणून त्याला आपल्या रथात घेतले. कौरव सैन्य आनंदाने राधेयच्या नावाचा जयघोष करत नाचू लागले...

शिष्य लक्षणे

शिष्य जर अनधिकारी असेल, तर गुरूने केलेला उपदेश वाया जातो. सद्गुरूप्रमाणे शिष्यही सत्शिष्य असेल, तरच पारमार्थिक ज्ञान दिले-घेतले जाईल. गुरूच्या आत्मज्ञानाचा उपदेश पचनी पडण्यासाठी शिष्याने साधन सोडता उपयोगाचे नाही. या ज्ञानाच्या जोडीला ‘सदुपासना सत्कर्म। सत्क्रिया आणि स्वधर्म। सत्संग आणि नित्यनेम।’ हे शिष्याच्या ठिकाणी असतील, तरच आत्मज्ञानाची प्रचिती येईल, नाहीतर शिष्यवर्गात पाखंडीपणा येऊन ढोंगीपणा माजेल...

‘वेद’ : सर्वज्ञानाचे आगर

आज ग्रंथरूपात असलेल्या वेदांच्या चारही संहिता कालौघाने नाहीशा झाल्या किंवा या वेदशास्त्राच्या अध्ययन-अध्यापनाची प्रक्रिया जरी खुंटली तरी अंतरंगातील ज्ञानात्मक वेदराशी कधीच नष्ट होऊ शकत नाही. कारण, वेद हे परमेश्वराचे अमर काव्य आहे...

मायावी घटोत्कच!

अर्जुनाने राधेयशी लढण्यास घटोत्कचला पाठवले आणि दोघांचे घनघोर युद्ध सुरू झाले. दुर्योधनाने अश्वत्थाम्यास बोलावून सांगितले की, “तू राधेयची मदत कर.” नेमक्या त्याच क्षणी जरासुराचा पुत्र तिथे आला आणि म्हणाला, “भीमाने माझ्या पित्याचा वध केल्यापासून मला त्याचा सूड घ्यायचा आहे. मला पांडवांशी लढायची परवानगी द्या.” हे ऐकून दुर्योधनास आनंदच झाला. असुरांशी लढायला असुरच मिळाला. त्याने त्याचे स्वागत केले...

माहात्म्य वेदज्ञानाचे...!

हे सारे जग निर्माण झाले, तेव्हा मानवासह इतर जड-चेतन तत्त्वांचीही उत्पत्ती झाली. त्यावेळी मनुष्यास ज्ञानसंपादनाची गरज भासली. ऋषी-महर्षींनाही सृष्टीतील सर्व पदार्थांचे नामाभिधान करण्याची इच्छा जागृत झाली..

सद्गुरू लक्षण

सामान्य माणसे या भोंदूगुरूच्या संभाषण चातुर्याला फसतात आणि त्याला आध्यात्मिक गुरू समजू लागतात. याची समर्थांना कल्पना होती. त्यामुळे सद्गुरूची लक्षणे सांगण्याअगोदर गुरू कसा नसावा, हे समर्थांनी स्पष्ट केले आहे...

मध्यरात्रीचे युद्ध

धृष्टद्युम्नाच्या रथाचा आणि धनुष्याचा अश्वत्थाम्याने नाश केला व त्यास पळवून लावले. इकडे दुर्योधन आणि भीमाची जुंपली. सोमदत्त सात्यकीशी लढला. सात्यकीने एका तीक्ष्ण बाणाने सोमदत्तास मारले...

ज्ञान नव्हे सद्गुरुविण...

आजच्या काळातील वैचारिक चश्म्यातून आपण सतराव्या शतकातील माणसांची मानसिकता अजमावू लागलो, तर अनर्थ ओढवेल, हे माहीत असूनही आजचे टीकाकार समर्थांवर अकारण टीका करताना दिसतात. आजचा वाचकवर्ग हा सूज्ञ आहे. त्यामुळे समर्थांवरील टीकेतील कालविपर्यास हे वाचक ओळखतात...

प्रकाशवाटेवरील प्रेमळ पांथेय

सद्गुरूंचे चरण घट्ट धरून ठेवले की, भवसागरात बुडण्याचं भय संपून जातं. एक अलौकिक, आगळी, अध्यात्म्याची प्रकाशवाट गवसते. तिथे अशांतता, अस्वस्थता याला कणभरही जागा नसते. असीम शांतता, अफाट ज्ञान, अंतिम समाधान, अचाट परमार्थशक्ती यांसह अध्यात्माचं सारं जीवन ओंजळीत घेता येतं. माझी लेखणी चालवणारे सद्गुरू आहेत. या पाच वर्षांच्या स्तंभलेखनात सगळं कर्तृत्त्व सद्गुरूचं आहे...

॥ जय जय हनुमान गुसाई ॥

चैत्र पौर्णिमेच्या पावन पर्वावर हनुमान जयंती साजरी केली जाते. दरवर्षी हनुमान जयंती उत्साहात साजरी जरुर करावी. परंतु, अंत:करणात प्रभू रामचंद्रांना सदैव ठेवणार्‍या हनुमंताचा जोवर आपल्या अंत:करणात जन्म होत नाही, तोपर्यंत आपली उपासना अधुरी आहे. हनुमंताचे गुण आपल्यामध्ये वागवणं हीच खरी हनुमान जयंती होय...

कथा भ्रमाची (उत्तरार्ध)

ज्याच्या ठिकाणी भ्रम नसतो, त्याला ‘महापुरुष’ म्हणून ओळखता येते, असे समर्थांचे मत आहे. ‘भ्रम नसेल तयासी। मनी ओळखावे तयासी। महापुरुष।’ या जगात दिसणारे त्रिगुण आणि पंचमहाभूते हे नाशवंत असल्याने सर्व भ्रमरूप आहेत. प्रापंचिक भ्रमाचे जे प्रकार समर्थांनी ‘भ्रम निरूपण’ या समासातून सांगितले आहेत, त्यापैकी काही भ्रमांचा विचार आपण मागील लेखात केला. आता आणखी भ्रमाचे प्रकार पुढे दिले आहेत. ..

रात्रीचे युद्ध!

अर्जुनाने जयद्रथावरती पाशुपतास्त्र सोडले होते. ते परत घेण्यासाठी मंत्र म्हटला आणि पाशुपतास्त्र मागे आले. कृष्णाने रथातून उतरून अर्जुनाला कवेत घेतले. अर्जुनाचे प्राण वाचले म्हणून त्याच्या मनावरील खूप मोठे ओझे उतरले होते...

कथा भ्रमाची (पूर्वार्ध)

आपल्याला सर्वसाधारणपणे उत्पत्ती, स्थिती आणि संहार एवढीच विश्वाची ओळख असते. या जगातील दिसणारी, अनुभवाला येणारी प्रत्येक वस्तू विघटनशील असते हे आपण पाहिले. वस्तूचे विघटन होते म्हणजे ती नाश पावते, असे आपण समजतो. परंतु, परब्रह्म अविनाशी असते. ते पूर्वी होते, आता आहे आणि विश्वसंहारानंतरही तसेच राहणार आहे. त्यात काहीही बदल संभवत नाही...

चैत्रवनातील रामधून

चैत्र मासारंभ म्हणजे नववर्षारंभ! आम्रतरूवर मोहोरलेला गंध आणि पर्णसंभारातून तानावर तान घेणारी कोकिळा! कोकिळा गाऊ लागली की जाणवतं ते सर्वत्र पसरलेलं सुगंधाचं वातावरण... कोवळ्या पालवीचं पालवणं! लालसर, तांबूस, कोवळ्या पर्णांनी आशा पल्लवीत करणारा निसर्ग. नववर्ष हे नवे संकल्प घेऊन येणारे असतं. श्रीरामाची विजयपताका अंबरात झळकावणारी गुढी! सर्वत्र उत्साह, उल्हास ओसंडून वाहतो. प्रभू श्रीरामाच्या जयघोषात, नामघोषात आसमंत दुमदुमतो. विजयाची यशोगाथा स्वपराक्रमाने साकारणारे प्रभू श्रीराम! चैत्र मास व प्रभू श्रीराम ..

जयद्रथाचा अंत

कौरवांना जयद्रथाचे शीर त्या अस्त्राबरोबर आकाशातून जाताना दिसले. ते त्याच्या पित्याच्या मांडीवर जाऊन विसावले. त्यावेळी जयद्रथाचा पिता संध्याप्रार्थना करत होता...

'देव' संकल्पना

देवाचा अनुभव किंवा आत्मसाक्षात्काराचा अनुभव हा अतींद्रिय असतो. देव हा काही पंचभूतात्मक पदार्थ नाही की ज्यासाठी खूप श्रम करावे लागतील. देव हा या विश्वाचा आधार आहे. त्याच्या सत्तेवर या विश्वाचे व्यापार चालतात. याचे ज्ञान होणे हे खऱ्या अर्थाने देवदर्शन आहे...

तीर्थयात्रेचा प्रमुख उद्देश

हजारो वर्षांपासून चालत आलेल्या यात्रा आजच्या कलियुगातदेखील परमार्थप्राप्तीसाठी महत्त्वपूर्ण आहेत. देवभावाच्या स्निग्ध प्रकाशानं मनामनाचा गाभारा उजळून जाईल, यात शंका नाही...

भूरिश्रवा...

कुरुकुलातील भूरिश्रवा, वृष्णी घराण्याचा. श्रीकृष्ण व पांडव यांचे वैर कसे होते ते पाहूया. श्रीकृष्णाचा पिता वसुदेव. वसुदेवाचा पिता सूर..

शाश्वत ब्रह्म आणि मिथ्या जगत

या सृष्टीत शाश्वत आणि अशाश्वत अशा दोनच गोष्टी आहेत. आपण सर्वजण अशाश्वत गोष्टी आजूबाजूला घेऊन जगत असतो. फक्त परब्रह्म हे शाश्वत आहे, निश्चल आहे. त्याव्यतिरिक्त दृश्य जगात दिसणार्‍या इतर सर्व गोष्टी या मायोपाधिक असल्याने त्या अशाश्वत म्हणजे चंचल आहेत. दासबोधाच्या सुरुवातीस समर्थांनी या ग्रंथात काय सांगितले आहे, हे सांगताना, ’बहुधा अध्यात्मनिरोपण । निरोपिले’ असे म्हटले आहे. हे ‘अध्यात्म निरोपण’ म्हणजेच ब्रह्म निरूपण दासबोधात शेवटपर्यंत स्वामींनी सांगितले आहे. त्यामुळे दासबोधाच्या अभ्यासकाला या ब्रह्मवादाची ..

एकनाथांच्या षष्ठीचं श्रेष्ठत्व

सकल संतांच्या मांदियाळीमध्ये एकनाथ महाराज विशेषत्वाने उठून दिसतात. एकनाथ महाराज म्हटलं की, अत्यंत ज्ञानी, विनम्र, परोपकारी, प्रेमळ, प्रशांत असं रूप समोर येतं. मूळ नक्षत्रावर इ. स. 1532 मध्ये पैठण क्षेत्री या दिव्य रत्नाने भानुदासांच्या कुळामध्ये जन्म घेतला. खरंतर मूळ नक्षत्र वाईट मानलं जातं. परंतु, एकनाथांचं संपूर्ण आयुष्य सूर्याप्रमाणे तेजस्वी होतं. एक गोष्ट मात्र घडली की, त्यांच्या जन्मानंतर त्यांचे माता-पिता लवकर वारले. आजी-आजोबांवर एकनाथांचा सांभाळ करण्याची जबाबदारी आली. रोज स्नानसंध्या, नैवेद्य, ..

सद्विद्या बरवी । सर्वत्रांसी असावी

मागील लेखात कुविद्येची लक्षणे सांगून झाली. कुविद्येमुळे सुसंस्कृत समाजाचे मोठे नुकसान होते. समाजात अनेक प्रकारची माणसे असतात. आज सभोवताली दिसणारे समाजाचे चित्र फारसे आशादायक नाही. हा विषय समाजशास्त्राचा असला तरी, त्यावर चिंतन झाले पाहिजे...

हरिनामाचा अलौकिक प्रकाश

कलियुग आणि विज्ञानयुग हातात हात घालून वावरत आहे. ‘भौतिकाचे शोध’ आणि ‘दूर जाणाराबोध’ यांची सांगड घालण अवघड! कलि बुद्धीमध्ये शिरलेला असल्यावर सत्याचा बोध कसा होणार? शोधामधून शाश्वत सुखाची प्राप्ती करणे म्हणजे मृगजळामागे धावणं! देहालायंत्रामुळे आराम मिळाला तरी, मनाचा आराम हरवला आहे. मनाला विश्रांती मिळाली की, ते ताजेतवाने, टवटवीत होते. मनाची प्रसन्नता प्राप्त करण्यासाठी काय करावे, हे फार कमी लोकांना ज्ञात असते. ..

सात्यकीचा पराक्रम

पूर आलेल्या नदीसारखा सात्यकी कौरवांच्या सैन्यात घुसत होता. तो अर्जुनाहून जराही कमी नव्हता. दुर्योधनाने त्याला थोपविण्यासाठी दगडफेक करणारे सैनिक सात्यकीकडे पाठवले...

समाजघातक कुविद्या...

कुविद्येची माणसे समाजाचे अपरिमित नुकसान करतात. त्यांच्यामुळे समाजस्वास्थ्य बिघडते. समर्थांसारखे संत या अवगुणांचा पाढा वाचून लोकांना त्यापासून दूर राहण्याचा उपदेश करतात. कुविद्यालक्षणांचे अनेक प्रकार या समासात सांगून स्वामींनी अवगुणांचे भांडार दाखवले आहे, त्यागार्थ सांगितले आहे. त्यांचे वर्गीकरण करून ते स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे...

वैराग्याची मूर्तिमंत माता: नर्मदा

नर्मदेच्या पात्रामध्ये आणि तिच्या तीरावर हजारो ऋषी, साधू, साधक, संन्यासी अदृश्य रुपामध्ये अखंड तपश्चर्या करत आहेत. चर्मचक्षूंना ते दिसतातच असं नाही. ज्यांची अध्यात्मात प्रगती झाली आहे, अशा साधकांना ते दिसतात...

युधिष्ठिरास चिंता

द्रोणांनी दुर्योधनाला वचन दिले होते की, त्याला पकडून देईन. त्यानुसार द्रोण त्याच्याशी युद्ध करत होते. अत्यंत घनघोर व प्रेक्षणीय असे युद्ध झाले..

काय सांगो आता संतांचे उपकार

गजानन महाराज व रामदास स्वामी दोघेही समर्थ! समर्थांचं सामर्थ्य आणि गजानन महाराजांचं संतत्व याची तुलना करणं योग्य नाही. दोघांनीही आपापल्या कार्यामुळे भक्तांच्या हृदयात स्थान प्राप्त केले. एक विदर्भातले, तर दुसरे पश्चिम महाराष्ट्रातले, नाशिक, टाकळी, चाफळ, सज्जनगड अशा क्षेत्रातले. एक योग्यांचा मुकुटमणी, तर दुसरे आचार्य परंपरेतले होते. या दोघांमुळे माघ मासाला महत्त्व प्राप्त झाले...

जयद्रथाकडे...

जसजसा सूर्य पश्चिमेकडे झुकू लागला, तसतसा अर्जुनाच्या लढण्याचा आवेश वाढतच होता. कारण, त्याला त्याची प्रतिज्ञा आठवत होती...

दासबोधातील अन्य भक्तिप्रकार

ज्ञानार्जन’ आणि ‘जे जे आपणासी ठावे ते इतरा सांगावे’ या दोन गोष्टी समर्थांना मनापासून आवडतात. त्यामुळे समर्थ एखादा विषय पुन्हा पुन्हा सांगतात. नवविधा भक्तीपैकी प्राधान्याने ‘श्रवण’ आणि ’कीर्तन’ या भक्तींचे विवेचन समर्थ वाङ्मयात ठिकठिकाणी केलेले आढळते. कारण, श्रवणात ज्ञानार्जन आहे आणि कीर्तनात सांगणे आहे. समर्थांना हरिकथा अत्यंत प्रिय आहे. समर्थांना वाटते की, हरिकथा ठिकठिकाणी चालली पाहिजे. त्यामुळे लोकांना भगवंताचा ‘यश-कीर्ती-प्रताप’ महिमा समजून त्यांना स्वधर्माचा अभिमान वाटू लागेल. पंढरपूरला सतत हरिकथा ..

पुष्पासनी बैसले श्रीनृसिंहसरस्वती

श्री नृसिंहसरस्वती स्वामींचे चरित्र म्हणजे ‘श्री गुरूचरित्र’ होय. ‘श्री गुरूचरित्र’ ग्रंथ हा मंत्रग्रंथ आहे. अत्यंत प्रभावशाली असणार्‍या ग्रंथाच्या पठणाने आणि श्रवणाने समानच लाभ प्राप्त होतात. या ग्रंथाची निर्मिती शके १४३२ म्हणजे इ. स. १५१० नंतर झाली. सिद्ध व नामधारकाचा संवाद ‘श्री गुरूचरित्र’ ग्रंथामध्ये आहे. ..

कलौ कीर्तन वरिष्ठ

दासबोधातील श्रवणभक्तीचे समर्थकृत वर्णन तसेच श्रवणासंबंधी काही शास्त्रीय माहिती आपण मागील लेखात पाहिली. माणसाने पुष्कळ ऐकले, वाचन केले, अभ्यासले आणि त्यातील सार आत्मसात केले की त्याला वाटू लागते, आपण हे दुसऱ्याला सांगितले पाहिजे. या वृत्तीतून श्रवणानंतर कीर्तन हे स्वाभाविकपणे येते. परमेश्वराची भक्ती करण्याचा हा चांगला मार्ग आहे. स्वामींनी म्हटले आहे की, ‘कलौ कीर्तन वरिष्ठ’ म्हणजे या कलियुगात कीर्तनभक्ती श्रेष्ठ आहे. त्याचप्रमाणे ज्या सज्जनांच्या सभेत भगवंतासाठी गायन चालू असते, तेथे भगवंत उभा असतो असे ..

पुण्यश्लोक युगपुरूषाची गाथा

अनेक महत्त्वपूर्ण तिथींचे संशोधन ‘शककर्ते शिवराय’ या ग्रंथाद्वारे झालेले आहे. संपूर्ण समाजाला सदैव प्रेरणा देणारे असे हे शिवचरित्र आहे. राष्ट्राचं क्षात्रतेज जागे करण्याचे कार्य या ग्रंथाने केले व अजूनही करत आहे...

स्नेहाचा उत्सव

प्रत्येकाच्या मनात उत्सव फुलायला हवा. तो फुलला की, जीवन आनंदाने फुलेल. संक्रांत म्हणजे नात्यांचा उत्सव! माणूसपणाचा, माणुसकीचा उत्सव! प्रेमाचा आणि स्नेहाचा उत्सव म्हणजे संक्रांत. संपन्नता व समृद्धीचा उत्सव म्हणजे संक्रांत. दानाचा व दातृत्वाचा उत्सव म्हणजे संक्रांत. मना-मनातस्निग्धता, गोडवा निर्माण करत समाजाला सुदृढ करणारा उत्सव...

श्रवणभक्ती

श्रवणभक्ती ही आपण समजतो तेवढी सोपी गोष्ट नाही. या भक्ती प्रकारासाठी भक्ताने काय जाणून घ्यायला यावे, याची मोठी यादी समर्थांनी दासबोधाच्या दशक चार, समास एकमध्ये दिली आहे. त्या सर्व गोष्टी प्रथम जाणून घेऊन त्यातील सार काय आणि असार काय हे ठरवायचे आणि निश्चित केलेल्या असार गोष्टींचा त्याग करायचा, ही सोपी गोष्ट नाही...

नवविधा भक्ती

प्रल्हादाला अनेक संकटात टाकले, त्याच्या जीवावर उठला. पण, प्रल्हाद डगमगला नाही. नारायणाचे नामस्मरण त्याने थांबवले नाही. हिरण्यकशिपूने प्रल्हादाला शाळेत पाठवून त्याच्या शिक्षकाला त्याला नास्तिकतेचे धडे देण्यास सांगितले...

गूढ उकलणारा साधनामार्ग

दृश्य सृष्टीपेक्षा अदृश्य सृष्टी जास्त शक्तिशाली आहे. ही शक्ती अफाट, अचाट, अनाकलनीय आहे. ती डोळ्यांनी दिसत नाही. साधनेने, तपाने जाणवते. ..

अर्जुनाचा पराक्रम

श्रीकृष्णाने आपल्या हातांनी अश्वांना न्हाऊ घातले. त्या चारही घोड्यांवर चिलखते घातली. सारी शस्त्रे रथात ठेवली. वानराची प्रतिमा असलेला ध्वज रथावर फडकवला. ..

एवं सच्चिदानंद प्रवादू

भगवंताने दया येऊन उद्धवाला विविध साधनांद्वारे प्राप्ती कशी करून घ्यावी हे सांगितले. महत्त्वाचं म्हणजे, भगवंत परमात्मा परमेश्वर कुठेही जात नाही आणि येत नाही. तो कायम सर्वत्र असतो...

अर्जुनास दृष्टांत

कृष्ण आपल्या मंचकावर निद्रेची वाट पाहात बसून होता, पण त्याला काही केल्या झोप येत नव्हती. त्याने आपला सारथी दारूक यास बोलावून घेतलं आणि त्यास म्हणाला, “दारूका, अर्जुनाने घेतलेली शपथ तुला ठाऊकच आहे, पण तो जयद्रथास ठार करू शकेल कीनाही, याबाबत मी साशंकच आहे. कारण, त्याला भिडणारे सारे योद्धे एकाहून एक भयंकर आहेत...

सत्त्वगुणाची महती

मानवी समाजात सर्व तऱ्हेची माणसे आढळतात. कपिल महामुनींनी त्यांचे वर्गीकरण करून त्यांची सत्त्व, रज आणि तम अशा तीन गटांत विभागणी केली...

बनशंकरी शाकंभरी देवी

पौष महिन्यातील शुद्ध अष्टमीला ‘शाकंभरी’ देवीचं नवरात्र प्रारंभ होतं. पौषातली शुद्ध अष्टमी पूर्णपणाने शुद्ध असणारी श्रीशाकंभरी देवीची स्थापना केली जाते...

जयद्रथाची घाबरगुंडी !

खरंतर आज कौरव खूप आनंदात होते, कारण त्यांनी पांडवांचा एक महायोद्धा अभिमन्यू ठार मारला होता. दुर्योधन तर खूपच खुशीत होता. सर्व कौरव विजयोत्सव साजरा करीत होते. त्यांना वाटले, अभिमन्यूच्या मृत्यूच्या दु:खातून पांडव सावरणार नाही आणि आत्महत्याच करतील. ..

जो त्रिविध तापे पोळला ।

‘सुख पाहता जवापाडे । दुःख पर्वताएवढे’ असे आपण नेहमी म्हणतो. याचा अर्थ, सुखाच्या तुलनेत आयुष्यात येणारे दुःख हे अनेक परींनी जास्त आहे, असे आपल्याला सांगायचे असते...

आम्ही चालवू, हा पुढे वारसा!

दि. १२ जानेवारी रोजी स्वामी विवेकानंदांची जयंती. हा दिवस आता राष्ट्रीय युवा दिन म्हणूनही साजरा केला जातो. त्यानिमित्ताने स्वामी विवेकानंदांच्या संन्यस्त वृत्तीचा आजच्या तरुणपिढीला परिचय करुन देणे आवश्यक आहे. कारण, अवघड अशा काळात स्वामी विवेकानंदांनी रामकृष्ण परमहंसांच्या छत्राखाली स्वतःसमवेत देशातीलच नव्हे, तर विदेशातील लोकांनाही घडवले. विवेकानंद हे एक योद्धा संन्यासी होते. एका संन्याशाने काळानुसार लोकांमध्ये जागृती निर्माण केली. शरीर व्यायामाने मजबूत, निरोगी बनवायला सांगितलं. आरोग्यसंपन्न, शक्तीशाली ..

तया सत्कर्मी रती वाढो...

जीवनाची ओंजळ आत्मतेजाच्या तेजस्वी फुलांनी भरण्यासाठी विवेक आणि वैराग्याची कास सदैव धरणं गरजेचं आहे..

अर्जुनाचा पण!

त्रिगर्ताशी युद्ध करून अर्जुन सूर्यास्तास परत आला, तेव्हा सर्व पांडव बंधू काळोखातच बसले होते. युधिष्ठिराच्या डोळ्यांतून अश्रूंच्या धारा थांबत नव्हत्या. भीम शोकाकुल अवस्थेत होता. इतका विकल झालेला भीम अर्जुन प्रथमच पाहत होता...

रजोगुणी-तमोगुणी

कपिल महामुनींनी सामान्यपणे सर्वांच्या ठिकाणी असलेल्या सत्त्व, रज आणि तम या त्रिगुणांची संकल्पना मांडली. सर्व मानवजातीच्या विविध क्रियांचे वर्गीकरण या तीन गुणांत करता येते. त्यामुळे प्रत्येक माणसाच्या ठिकाणी सत्त्व, रज, तम हे गुण असतात. त्यांचे प्रमाण व्यक्तीप्रमाणे वेगवेगळे असते. या तीन गुणांपैकी ज्या गुणाचे प्राबल्य दिसून येते, त्यानुसार त्या माणसाचे वर्तन असते...

उत्तम गुण लक्षणे

आत्मज्ञान मिळवावे असे त्यांना वाटत नाही. त्यांच्या ठिकाणी स्वार्थबुद्धी असल्यामुळे दान, धर्म, सदाचरण, भक्ती, सद्गुण, परोपकार, नम्रता यांचे महत्त्व प्रापंचिकाला समजत नाही. त्यातील आनंद त्याला घेता येत नाही...

मनाला सांभाळणारे सद्गुरू

सगळे प्रयत्न, प्रयास मनाला शांत वाटावं, यासाठी चालू असतात. अशा वेळी भगवंत सद्गुरूंची भेट घडवून आणतो. सद्गुरूंची प्राप्ती झाली की, चौफेर नाठाळ घोड्याप्रमाणे उधळणारं मन थोडंस सरळ होतं. सद्गुरूंनी सांगितलेल्या साधना मार्गावरून चालू लागतं...

अभिमन्यूचा अंत

चक्रव्युहात वेगाने शिरून अभिमन्यू कौरव सैन्याचा पाडाव करत होता. त्यांना जीवंत राहण्याची आशाच आता उरली नव्हती. ..

दासबोध - स्तवन दशक

‘स्तवन’नाम दशक हे दासबोधातील पहिले दशक आहे. या दशकात दहा समास असून त्यापैकी पहिला समास हा प्रास्ताविक स्वरूपाचा आहे. त्यात समर्थांनी सांगितले आहे की, या ग्रंथाचे नाव ‘दासबोध.’ ..

दत्तनामाचा गजर करा!

दत्तात्रेय, दिगंबर, गुरूदेव दत्त अशा नामाभिधानाने साकार होतात श्री दत्तगुरू! स्मतृर्गामी स्वरूपापर्यंत घेऊन जाणारे,..

जयद्रथाचा अडसर...

अभिमन्यूने द्रोणांवर मात करून चक्रव्यूहाचा भेद केला आणि आत प्रवेश केला. कौरवांच्या सैन्यात त्वरित भयाची लहर पसरली. त्यांना तर अभिमन्यू म्हणजे जणू यमच भासत होता. तो बाणांचा अक्षरश: पाऊस पाडत होता. कौरव सैन्यातील मृतांची संख्या क्षणोक्षणी वाढत होती, मदतीसाठी कौरव इकडेतिकडे पाहत होते. या अर्जुनपुत्राला थोपविणे त्यांना अशक्य भासत होते...

दासबोध दर्शन (उत्तरार्ध)

आजची तरुण पिढी समर्थ वाङ्मयाकडे आणि विशेषत: दासबोध अभ्यासाकडे वळली आहे, ही मोठी आनंदाची गोष्ट आहे...

विहित कर्म मी नित्य करावे...

कर्तृत्व स्वत:कडे घेण्याची चूक बहुतेक सगळे मानव करतात आणि सुख-दु:खावर हेलकावे खात राहतात. कर्माचं कर्तृत्व स्वत:कडे घेतलं की, ते कर्मफळ देतं. याउलट केलेलं कर्म भगवंताला अर्पण केलं की, सगळं सोप्पं होऊन जातं.” भगवंताने सोप्पा उपाय सांगून ग्रंथ, गीता कशी जगायची ते कथन केलं आहे...

दासबोध दर्शन (पूर्वार्ध)

मूळ दासबोध ग्रंथाची रचना कशी झाली, हा ग्रंथ नेमका कोणत्या ठिकाणी लिहिला गेला किंवा तो वेगवेगळ्या वेळी, वेगवेगळ्या ठिकाणी लिहिला गेला व त्यांचे नंतर संकलन करण्यात आले. यासंबंधी विश्वसनीय कागदोपत्री पुरावे सापडत नाहीत. जे काही सापडतात त्यातील हकिकतीच्या आधारे अनुमानावर भर द्यावा लागतो...

समाधी परिपूर्ण बैसले ज्ञानेश्वर

संजीवन समाधी ही जागृत असून ज्ञानदेव आजही प्रचिती देतात. प्रत्येक भक्ताचा जसा भाव असेल, तसे ज्ञानदेव अनुभवाला येतात. त्या समाधी स्थानाची स्पंदनं अफाट, अलौकिक अशी आहेत. समाधी सोहळा लाखो भक्तं मोठ्या भक्तिभावाने साजरा करतात. आपले संसारताप विसरून ज्ञानदेवांना अश्रूंचा अभिषेक करतात. ते मौलिक, अमूल्य अश्रू ज्ञानेश्वरांना भावतात. ते माऊली होऊन आपल्या लेकरांना सांभाळतात. लौकिकातील माय ही जन्मदात्री, तर ज्ञानेश्वर माऊली ही विश्वाची माऊली. ती आपल्या लेकरांच्या प्रगतीसाठी सदैव हात पुढे करते...

अभिमन्यू आणि चक्रव्यूह

युद्धाच्या तेराव्या दिवशी गुरू द्रोणांनी आपल्या सैन्याची रचना चक्रव्यूहात केली. ठरविल्याप्रमाणे त्रिगर्त बंधूंनी अर्जुनाला आव्हान देऊन दक्षिण दिशेला युद्धात गुंतवून ठेवले...

क्रांतिकारी विचार

पारमार्थिक कार्याच्या शिस्तीबरोबर प्रापंचिक, व्यावहारिक शिस्तीचे धडे रामदासांनी महंतांना दिले असतील. तथापि हे क्रांतिकारी विचार, समर्थांची निवेदनशैली ग्रंथबद्ध झाली नाही, ही दुर्दैवाची बाब आहे. ..

समत्वाचा संदेश देणारं श्रीगणेश-दत्त मंदिर

भंडारा जिल्ह्यातील लाखनी नामक गावातील ‘श्रीगणेश दत्तमंदिरा’ची माहिती देणारा हा लेख.....

द्रोणांचे बेत

भगदत्त आणि त्रिगर्तांचा दारुण पराभव करून अर्जुन पुन्हा रणांगणावर परतला. त्याला गांधार देशाच्या राजपुत्रांनी घेरले. ते खूप ताकदीचे योद्धे होते, पण अर्जुनाच्या पुढे तेही परास्त झाले...

त्रिगुण त्रिपुरीं वेढीला...

आज त्रिपुरारी पौर्णिमा. या रात्री चंद्र तेजस्वी असतो. चंद्र मनाचा कारक आहे. मनावर सुपरिणाम करणारी ही पौर्णिमा असते...

दत्ता, तुझे गाईन मी गुणगान...

दत्त हे प्राचीन दैवत आहे. संस्कृत स्तोत्रातून व पौराणिक श्लोकांमधून दत्तात्रेयांचे वर्णन आहे. यामध्ये दत्तात्रेयांच्या मूर्तीचे व स्वरूपाचे सुबक, सुंदर वर्णन आढळते. स्कंदपुराणामध्ये त्यांचे वर्णन पुढीलप्रमाणे आहे,..

पढतमूर्खाची लक्षणे

दासबोध दशक २.१ या समासातील काही मूर्खलक्षणे आपण पाहिलीत. हा मूर्खपणा टाकून दिला, तर निश्चितपणे व्यावहारिक शहाणपण येते. त्यासाठी शहाण्याने ही मूर्खांची लक्षणे नेहमी लक्षपूर्वक ऐकावीत. त्याने त्यांच्या ठिकाणी चातुर्य येईल, असे समर्थ सुचवतात...

भगदत्त!

भगदत्ताकडे दोन महाभयंकर दिव्यास्त्रे होती. शक्ती अस्त्र आणि वैष्णव अस्त्र. त्या दिव्य अस्त्रांमुळे तो अजिंक्यच होता. भगदत्ताने तेव्हा बगदाद शहर वसविले, अशीही एक कथा प्रचलित आहे...

तेजोमय दीपावली

पती-पत्नी, भाऊ-बहीण आणि भगवंत-भक्त यांचं नातं अक्षय राहावं, हा दीपावलीच्या सणाचा हेतू आहे. ..

समर्थांच्या पाऊलखुणा : मुर्खांची लक्षणे

दासबोधाच्या सुरुवातीस समर्थांनी पहिला समास प्रास्ताविक स्वरूपाचा लिहिला आहे...

सुप्रीतिक

बाराव्या दिवशी त्रिगर्त सामोरे आले. त्यांनी आपल्या सैन्याची रचना चंद्रकोरीसारखी केली. अर्जुन एकटाच त्यांच्याशी लढायला आला. त्याचे स्वागत त्रिगर्तांनी बाणांच्या वर्षावाने केले...

प्रभू एक जगी आधार खरा...

भ्रष्टाचार, घोटाळे यांना ऊत आला आहे. अशा कठीण काळात पंढरपूरचा पांडुरंग, चाफळचा प्रभू श्रीराम, तुळजापूरची भवानी माता, घृष्णेश्वर, त्र्यंबकेश्वरचा शंभू महादेव यांच्या दर्शनानं थोडसं बरं वाटतं, साकडं घालून संकटं दूर करण्यासाठी सामान्य लोकं तेथे नतमस्तक होतात...

दासबोध

समर्थवाङ्मय म्हटले की, सामर्थ्याची उपासना, समर्थ तत्त्वज्ञान, समर्थभक्ती आणि सामर्थ्याचे पद्धतशीर संघटन करून तत्कालीन धर्मजागृती यांची आठवण येते. समर्थांनी पुष्कळ वाङ्मय निर्मिती केली असली तरी, त्यापैकी ‘दासबोध’ व ‘मनाचे श्लोक’ हे विशेष लोकप्रिय आहेत. ..

‘स्वाध्याय’ सूर्याचा वियोग

२५ ऑक्टोबर, २००३ रोजी लक्ष्मीपूजनाच्या मंगल मुहूर्तावर पांडुरंगशास्त्री आठवले विदेही झाले. त्यानिमित्ताने.....

द्रोणांचा उद्रेक!

दुर्योधनाला दिलेल्या वचनाची पूर्ती करण्यासाठी द्रोण ११व्या दिवशी एकदमच आक्रमक झाले. युधिष्ठिराला कैद करायचे होते म्हणून त्यांनी निकराची लढाई सुरू केली...

समर्थांची वाङमय निर्मिती

समर्थ रामदासस्वामींनी पुष्कळ वाङ्मयनिर्मिती केली. त्याची थोडक्यात माहिती घ्यायची, तर सोळा स्फुट काव्ये त्यांच्या नावावर आहेत. त्यातील ओवीसंख्या सुमारे तीन हजार २०० इतकी भरेल. त्याशिवाय वीस दशकी ‘दासबोधा’च्या सात हजार ७५१ ओव्या आहेत. मनाचे श्लोक २०५ आहेत. ‘आत्माराम’ ग्रंथाच्या १८३ ओव्या आहेत...

बंधमुक्तीचा मार्ग

कर्म करूनदेखील तो अकर्ता असतो. तो जन्माचं सार्थक करून घेतो. त्यामुळे कर्म त्याला बाधक ठरून बंधनात अडकवत नाहीत. अशा जीवाला अभिमान, अहंकार याचा वारा स्पर्श करत नाहीत. तो ज्ञानी भक्त होऊन भगवंताच्या गळ्यातील कौस्तुभमणी होतो. मग त्याला जन्म-मृत्यूचं भय उरत नाही. त्यांची जन्मांच्या कैदेमधून कायमची सुटका होते. ..

मातृभूमीची ओढ अनावर...

आपली भूमी आणि आपली माती याची अनावर ओढ लागली की त्या भूमीला, मातीला स्पर्श करावासा वाटतो. तिथे जाण्यासाठी मन आसुसतं..