अमेरिकन निवडणुकीत हिंदुत्व?
महा एमटीबी   17-Nov-2018



तुलसीचा वेगळेपणा असा आहे की, आजवर कोणी हिंदू अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीतील उमेदवार झालेला नव्हता. बहुधा ख्रिश्चन नसलेलाही कोणी अध्यक्ष अमेरिकेला मिळालेला नाही. म्हणूनच तुलसीला तशी संधी मिळाली, तर ती पहिली हिंदू उमेदवार असेल आणि निवडून आलीच तर पहिलीच महिला व पहिलाच हिंदू अध्यक्ष, असा अपूर्व योगायोग घडून येऊ शकेल.

 

अयोध्येच्या राममंदिरासाठी काही हिंदू संघटनांनी अध्यादेश काढण्याची मागणी आग्रहपूर्वक मांडल्यावर लगेच आता निवडणुकांसाठीच भाजप हिंदुत्वाचा अजेंडा नव्याने पुढे आणत असल्याचा आरोप झाला आहे. खरेतर त्यात नवे काहीच नाही. मागील तीन दशकांपासून हा आरोप सातत्याने होतो आहे आणि आताही होतो आहे. १९८९ सालच्या लोकसभा निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर मंदिराचा विषय ऐरणीवर आला होता. त्याला खरेतर राहुलचे पिताश्री राजीव गांधी जबाबदार होते. त्यांच्या पाठीशी दोन्ही सभागृहात भक्कम बहुमत होते आणि सर्वोच्च न्यायालयानेच शहाबानोचा विषय निकाली काढलेला होता. पण, मुठभर मुस्लीम धर्मांध नेते व मौलवींनी तो वादाचा विषय केला आणि मुस्लिमांची मते गमावण्याचे भय काँग्रेसला घातले. त्याला राजीव गांधींनी दाद दिली नसती, तर आज खूप वेगळे राजकारण व समीकरण दिसले असते. राहुल गांधींना गळ्यात जानवे घालून मंदिरांच्या पायऱ्या झिजवाव्या लागल्या नसत्या की, काँग्रेसला भाजपवर हिंदुत्वाचे आरोपही करावे लागले नसते. पण, राजीव गांधी मौलवींच्या धमक्यांना शरण गेले व त्यांनी सर्वोच्चन्यायालयाचा निकाल फिरवणारा अध्यादेश काढला. त्यातून सामान्य हिंदुंच्या मनात शंका निर्माण केली. हा देश मुस्लिमांचे लांगूलचालन करतो आणि हिंदुंना आपल्या धार्मिक भावनांची जपणूकही करू देत नाही, अशी धारणा त्यातून निर्माण झाली. मग उलट दबाव काँग्रेसवर आला. हिंदुंच्या भावनांना हिंदू संघटनांनी उत्तेजित केले आणि त्या शांत करण्यासाठी राजीव गांधींनी अयोध्येतील दीर्घकाळ वादग्रस्त असलेल्या मंदिराचे दरवाजे खुले केले. तिथे पूजा-अर्चा करण्याची मोकळीक दिली. परिणामी, हिंदू खूश होण्यापेक्षा मुस्लीम खवळले आणि बाबरी मशिदीच्या आवारातील त्या मंदिराचा विषय मोठा गंभीर होऊन गेला. तिच रामजन्मभूमी असल्याची धारणा असल्याने तिथेच भव्य मंदिर उभारण्याच्या विषयाला चालना मिळून गेली. ही प्रेरणा वा हिंदुत्वफक्त भारतीय निवडणुकांपुरते असते का? की अमेरिकेतही हिंदुत्वाचे राजकारण चालू शकते?

 

आपल्याकडील हिंदुत्वाचा विषय सध्या बाजूला ठेवूया. कारण, लोकसभेचे पडघम वाजायला अजून अवधी आहे. अमेरिकेच्या अध्यक्षीय निवडणुकीलाही अजून दोन वर्षे बाकी आहेत. पण, नुकत्याच तेथील मध्यावधी, म्हणजे संसदीय निवडणुका पार पडल्या असून त्यात रिपब्लिकन पक्षाला काहीसा फटका बसला आहे. त्या संसदेतील प्रतिनिधीसभा रिपब्लिकन पक्षाच्या हातून निसटली असून लवकरच अध्यक्षीय निवडणुकीच्या प्राथमिक हालचाली सुरू होतील. त्यापैकी रिपब्लिकन पक्षाला नवा उमेदवार शोधण्याची गरज नाही. कारण, ट्रम्प पहिल्यांदाच निवडून आलेले आहेत आणि तेथील पद्धतीनुसार त्यांना दुसऱ्या खेपेला उभे राहताना पक्षाची संमती घ्यावी लागणार नाही. म्हणूनच त्यांचा दोन वर्षानंतरचा आव्हानवीर कोण असेल, त्याची चर्चा आतापासून सुरू झालेली आहे. अमेरिकन सिनेट म्हणजे वरिष्ठ सभागृहाचा प्रत्येक सदस्य ‘सिनेटर’ म्हणून ओळखला जातो आणि तो अध्यक्षपदासाठी तुल्यबळ उमेदवार मानला जातो. तशी अनेक नावे समोर येऊ लागली असून ती अर्थातच डेमॉक्रेटिक पक्षाची आहेत. कारण, आव्हानवीर त्याच पक्षाला द्यायचा आहे. असे इच्छुक आधीपासून पक्षातील प्रतिनिधींनाच आपल्या बाजूला वळवण्याची खेळी सुरू करतात आणि त्यातून दुर्बळ वाटणारे एकेक माघार घेत, तीन-चार खरेखुरे स्पर्धक शिल्लक राहतात. त्यांची तुफान झुंज होऊन पक्षाचा अंतिम उमेदवार निश्चित होतो. दहा वर्षांपूर्वी म्हणूनच अशी झुंज हिलरी क्लिटंन व बराक ओबामा यांच्यात जुंपलेली होती. त्यात ओबामा यांनी बाजी मारली आणि हिलरींना माघार घ्यावी लागली होती. त्यांनी पुन्हा आठ वर्षांनी आखाड्यात उडी घेतली आणि उमेदवारी २०१६ साली मिळवली. मात्र, त्यांची डाळ रिपब्लिकन डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासमोर शिजली नाही. आता हिलरींना संधी उरलेली नाही. डेमॉक्रेटिक पक्षाला नवा चेहरा शोधावा लागणार आहे. तो चेहरा हिंदू असू शकतो का?

 

डेमॉक्रेटिक पक्षाचे एक भारतीय वंशाचे नेते डॉ. संपत शिवांगी यांनी तशी शक्यता वर्तवली आहे. एका समारंभात शिवांगी यांनी तुलसी गब्बार्ड या अमेरिकन अध्यक्षपदाच्या उमेदवार असू शकतील, अशी शक्यता व्यक्त केलेली आहे. शिवांगी हे भारतीय वंशाच्या अमेरिकन नागरिकांचे नेते असून, तेथील मतदारात हल्ली भारतीयांची संख्या लक्षणीय झालेली आहे. त्यांचे प्रतिनिधी म्हणून शिवांगी यांच्याकडे बघितले जाते. मात्र, त्यांनी नाव सुचवलेले असले, म्हणून तुलसी या भारतीय वंशाचा अजिबात नाहीत. त्या मूळच्या अमेरिकन असून त्यांच्या जन्मदात्या आईने हिंदू धर्माचे पालन आचरण सुरू केल्याने तुलसी यांचा धर्म हिंदू आहे. त्या हवाई बेटाच्या राज्यातून अमेरिकन संसदेत निवडून आलेल्या आहेत. अजून त्यांनी चाळीशीही गाठलेली नसली तरी, त्यांनी चार वेळा संसदेच्या प्रतिनिधीसभेची निवडणूक जिंकलेली आहे. तुलसीचे वडील हवाई राज्याच्या कायदेमंडळाचे दीर्घकाळ सदस्य राहिलेले आहेत आणि त्यांच्या मुलीने आरंभापासून राजकारणात आपले अस्तित्व स्वतंत्रपणे निर्माण केले आहे. भारतीय वंशाच्या अमेरिकनांमध्ये तुलसी खूप लोकप्रिय आहेत. तिची आई गोरी अमेरिकन ख्रिश्चन आहे. पण, आध्यात्मिक आकर्षणामुळे त्यांनी हिंदू धर्माचे आचरण सुरू केले आणि तुलसीही त्याच प्रभावाखाली आल्याने हिंदू झालेली आहे. शिवांगी यांनी तुलसीचे नाव त्या समारंभात जाहीर केलेले असले तरी, तिथेच नंतर भाषण करताना तिने त्याविषयी कुठलेही भाष्य केलेले नाही. नकारही दिलेला नसल्याने त्यालाच होकर ठरवून तुलसीच्या उमेदवारीची चर्चा सुरू झाली आहे. मात्र, ही चर्चा एका वेगळ्या अंगाने जाऊ लागली आहे. येत्या काही महिन्यांत अध्यक्षीय प्राथमिक चाचण्या सुरू होतील आणि त्यात खरोखरच तुलसीने उडी घेतली, तर ती ओबामा किंवा हिलरी यांच्याप्रमाणेच एक वेगळा उमेदवार म्हणून इतिहास घडवू शकेल. त्या निवडणुकीतील तो पहिला हिंदू उमेदवार असेल.

 

दहा वर्षांपूर्वी जॉर्ज बुश यांची दुसरी मुदत संपत असताना डेमॉक्रेटिक पक्षातर्फे दोन नावे अगत्याने पुढे आलेली होती. ती दोन्ही इतिहास घडवणारीच मानली जात होती. ओबामा हे निवडून आल्यास प्रथमच अमेरिकेचा अध्यक्ष कृष्णवर्णीय असणार होता आणि हिलरी क्लिटंन निवडून आल्या असत्या तरी, प्रथमच अमेरिकेला महिला अध्यक्ष लाभली असती. तुलसीचा वेगळेपणा असा आहे की, आजवर कोणी हिंदू अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकीतील उमेदवार झालेला नव्हता. बहुधा ख्रिश्चन नसलेलाही कोणी अध्यक्ष अमेरिकेला मिळालेला नाही. म्हणूनच तुलसीला तशी संधी मिळाली, तर ती पहिली हिंदू उमेदवार असेल आणि निवडून आलीच तर पहिलीच महिला व पहिलाच हिंदू अध्यक्ष, असा अपूर्व योगायोग घडून येऊ शकेल. आपल्याकडे कुठल्या मतदारसंघात वा कुठल्या पदासाठी कुठल्या जातधर्माचा उमेदवार दिला, यावर राजकारण व टीकाटिपण्या होत असतात. अमेरिकेत तितका प्रकार होत नाही. पण, कुजबुज मात्र नक्की चालते. त्यातही रिपब्लिकन पक्ष हा कट्टर ख्रिश्चन धर्मियांचा मानला जातो आणि त्यातील बहुतांश पंथ, संप्रदाय त्याच पक्षाच्या पाठीशी उभे असतात. त्यामुळे तुलसी यात उतरली, तर तिला ख्रिश्चन कडव्या नागरिकांची मते कितपत मिळतील, याची शंका आहे. मात्र, एकूण ट्रम्प विरोधातील अमेरिकन मग पुराणमतवादी त्यांना हरवण्यासाठी तुलसीच्या हिंदुत्वाचे समर्थक होऊन जाण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. तो किती मोठा विनोद असेल? उदारमतवादी पुरोगामी मानले जाणारे डेमॉक्रेट अमेरिकेत हिंदुत्वाचे समर्थन करतील आणि भारतात मात्र त्यांचेच येथील भाईबंद हिंदुत्वाच्या नावाने तेव्हाच गळा काढत असतील. अर्थात, ही जर-तरची गोष्ट आहे. कारण, अजून प्राथमिक चाचण्याही सुरू झालेल्या नाहीत आणि तुलसी वा कुठल्याही इच्छुकाने त्यासाठी हालचाली सुरू केलेल्या नाहीत. पण तसे झाले तर? येथील पुरोगामी हिंदुत्वाचा विरोध म्हणून ट्रम्पचे समर्थन करणार का? प्रतीक्षा करावी लागणार आहे.

 

माहितीच्या महापुरात रोजच्या रोज नेमका मजकूर मिळविण्यासाठी लाईक करा... facebook.com/MahaMTB/