Advertisement
सोन्यात गुंतवणूक - एक आकर्षक पर्याय
 महा त भा  16-Jun-2017

 

 
गुंतवणुकीच्या पर्यायांपैकी काहीसा दुलर्क्षित पर्याय म्हणजे सोन्यामधील गुंतवणूक. त्यातच सोन्यामध्ये गुंतवणूक म्हणजे दागिन्यांची खरेदी, जास्तीत जास्त नाणी, सोन्याची बिस्किटे विकत घ्यायची, असा सर्वसाधारण समज. तेव्हा, त्याहीपलीकडे सोन्याच्या गुंतवणुकीमध्ये आकर्षक परतावा देणारे काही पर्याय आहेत. तेव्हा, आजच्या भागात अशाच सोन्यातील इतर गुंतवणुकींच्या पर्यायांचा विचार करु.
 
सोन्यात दोन प्रकारे गुंतवणूक करता येते. एक म्हणजे धातू विकत घेणे म्हणजे सोन्याची बिस्किटे, चिप्स, नाणी अशा स्वरूपात विकत घेणे किंवा या धातूचे दागिने बनविणे व दुसरा पर्याय म्हणजे, सोन्याचे बॉण्ड्‌स विकत घेणे. सोन्यात बॉण्ड स्वरूपात गुंतवणूक करताना, त्या गुंतवणुकीचा ‘लॉक-इन-पिरियड’ लक्षात घ्यावा लागतो. तसेच गुंतवणूक करणार्‍यास सदर गुंतवणूक किती उपयुक्त आहे, हा मुद्दा देखील विचारात घ्यावा लागतो व तिसरा अतिशय महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे मिळणारा परतावा. सोन्याची गुंतवणूक जर बॉण्ड स्वरूपात असेल, तरच परतावा मिळतो नाही तर सोन्यातली गुंतवणूक ‘डेड’ गुंतवणूक ठरू शकते.
 
भारतीयांना सोन्याबद्दल प्रचंड आकर्षण आहे. ‘वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिल’ने नुकत्याच जाहीर केलेल्या अहवालानुसार २०१७ च्या पहिल्या तिमाहीत ज्वेलरीच्या मागणीत जागतिक पातळीवर फक्त १ टक्का वाढ झाली होती, तर भारतात या वाढीचे प्रमाण १६ टक्के होते. जागतिक पातळीवरील प्रमाण ४८०.९ टन होते, तर भारतात वाढलेल्या मागणीचे प्रमाण ९२.३ टन होते. भारतीयांचा प्रामुख्याने कल सोन्याचे दागिने विकत घेण्याकडे असतो. पण २०१७च्या पहिल्या तिमाहीत भारतीयांच्या सोन्याचे बार व नाणी विकत घेण्याच्या प्रमाणात १४ टक्के वाढ होऊन या प्रकारात ३१.२ टनांची खरेदी झाली.
 
गुंतवणुकीचे पर्याय
 
सोव्हरीन गोल्ड बॉण्ड्‌स : 
सरकारने २०१५ मध्ये पहिल्यांदा हे विक्रीस काढले. यात गुंतवणूकदारांना ‘ग्रॅम’मध्ये गुंतवणूक करता येते. गुंतवणूकदाराला गुंतवणुकीनंतर बॉण्डचे सर्टिफिकेट मिळू शकते किंवा ‘डिमॅट फॉर्म’ मध्येही गुंतवणूक करता येते. भारत सरकारच्या वतीने रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया हे बॉण्ड विक्रीस काढते. या आर्थिक वर्षी हे बॉण्ड एप्रिलमध्ये प्रत्येक ग्रॅमला २,९०१ रुपये या दराने विक्रीस काढण्यात आले होते. बॉण्ड्‌सचा दर ठरविताना सरकार, ’इंडिया बुलियन ऍण्ड ज्वेलर्स असोसिएशन’ या संस्थेने जाहीर केलेला दर ग्राह्य धरते. एका आर्थिक वर्षी किमान एक ग्रॅम व कमाल ५०० ग्रॅम गुंतवणूक करता येते. यावर सुरुवातीच्या गुंतवणुकीवर २.५ टक्के दराने व्याज देण्यात येते. गुंतवणुकीचा कालावधी ८ वर्षे आहे. मात्र ५ वर्षांनंतर गरज पडल्यास योजनेतून बाहेर पडता येते. यावेळी काढलेल्या बॉण्ड्‌समध्ये वैयक्तिक गुंतवणूकदारांना कॅपिटल गेन्स टॅक्समध्ये सवलत देण्यात आली होती, पण व्याज मात्र करपात्र ठेवण्यात आले होते. हे बॉण्ड्‌स विक्रीस काढल्यानंतर बँका, ठराविक पोस्ट ऑफिसेस किंवा शेअर बाजारात मिळतात.
 
गोल्ड ईटीएफ :  
सोव्हरिन गोल्ड बॉण्डचा पर्याय कार्यरत होण्यापूर्वी, गोल्ड एक्स्चेंज ट्रेडेड फंड्स (ईटीएफ) हीच योजना अस्तित्वात होती. सर्टिफिकेट स्वरूपातील ही गुंतवणूक २००७ मध्ये सुरू करण्यात आली. गुंतवणूकदारांना सोन्याच्या दरातील बदलानुसार यात परतावा मिळतो. या गुंतवणुकीतील प्रत्येक युनिट हे २२ कॅरेटचे ९९.५ टक्के शुद्धतेचे असते. यात गुंतवणूक करण्यासाठी तुम्हाला ‘डिमॅट’ खाते उघडावे लागते. ईटीएफचे प्रत्येक युनिट म्हणजे एक ग्रॅम सोने असते. यात गुंतवणुकीवर मर्यादा नाही. 
 
गोल्ड म्युच्युअल फंड्‌स :
ऍसेट मॅनेजमेंट कंपन्या गोल्ड म्युच्युअल फंड्‌स ‘लॉंच’ करतात. यातील गुंतवणूक ही ‘पेपर’ स्वरूपातली असली तरी यात गुंतवणूक करण्यास डिमॅट खाते हवेच असे नाही. यात एसआयपीने (सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेन्ट प्लॅन) किंवा एकदमपूर्ण रक्कमगुंतवणूक करता येते. पण या योजनेचा खर्चाचा ‘रेशो’ जास्त असतो, परिणामी तितका परतावा कमी मिळतो. काही ऍसेट मॅनेजमेंट कंपन्या सोन्याच्या खाणींच्या कंपन्यांत गुंतवणूक करतात व या गुंतवणुकीवर आधारित योजना ही लॉंच करतात. 
 
सोन्याची नाणी, बार : 
ही ज्वेलरी स्टोअर्स, बँका किंवा ऑनलाईन पोर्टलवर विकत मिळतात. बँकांकडून तुम्ही जर ही विकत घेतलीत, तर बँक ती परत विकत घेत नाहीत, हे लक्षात घ्या. ती तुम्हाला अन्यत्र विकावी लागतात. स्टेट बँकेकडे विक्रीसाठी २, ४, ५, ८, ९, १० ग्रॅमची नाणी व २० व ५० गॅ्रमचे बार विक्रीस उपलब्ध आहेत. यांच्या किमतीही रोजच्या सोन्याच्या किमतीनुसार असतात व या बँकांच्या वेबसाईटवर पाहायला मिळतात. हे खरेदी करताना शुद्धतेकडे लक्ष पुरवावयास हवे. याची विक्रीची किंमत खरेदीच्या किमतीपेक्षा नेहमी कमी असते. यावर व्हॅट व विक्रीकर भरावा लागतो. ३० जूनपासून हा बंद होऊन येत्या १ जुलैपासून जीएसटी भरावा लागेल. सोन्याचे दागिने : यासाठी सोन्याच्या किमतीशिवाय सोन्याचे दागिने बनविण्यासाठी खर्च येतो. हॉलमार्किंग करून या हॉलमार्किंग शुद्धतेची शाश्र्वती देते. शुद्धतेचे उदाहरण म्हणजे २२ कॅरेट सोने. यात ९१.६ टक्के शुद्ध सोने असते व ९.९४ टक्के इतर धातूंचे मिश्रण असते. दागिने तयार करून देण्यासाठी २५ टक्क्यांपर्यंतही शुल्क आकारले जाते. यासाठी तुम्ही घासाघीस केल्यास सवलत मिळण्याची शक्यता असते. सोन्यात गुंतवणूक ही दीर्घकालीन करावी. सोन्याचे भाव सध्या स्थिर किंवा काहीसे चढे आहेत. काही कारणांनी गुंतवणूक केल्यानंतर सोन्याचे भाव घसरले, तर यातील गुंतवणूक तोटा ठरू शकते. असे होण्याची शक्यता कमी आहे. एकूण गुंतवणूक रकमेच्या ५ ते १० टक्के रक्कमच सोन्यात गुंतवावी. सोन्याचा दर, गुंतवणुकीचा दर, खर्च, सेवा व या गुंतवणुकीतून मिळणारा परतावा या बाबी लक्षात घ्याव्या. सोने विकत घेताना हेतू निश्चित करा. सोने वापरासाठी विकत घेतले आहे की गुंतवणुकीसाठी विकत घेतले आहे, यात गल्लत करू नका. गुंतवणूक असेल तर दागिने बनवू नका.
 
सोन्याच्या गुंतवणुकीचा विचार करता पहिले प्राधान्य ’सोव्हरीन गोल्ड बॉण्ड’ला द्या. त्यानंतर ईटीएफचा विचार करा. दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी ’सोव्हरीन बॉण्ड’ चांगला पर्याय आहे. जर तुम्हाला लवकर पैशाची गरज पडण्याची शक्यता असेल, तर ईटीएफ हा चांगला पर्याय आहे. गुंतवणूकदारास गोल्ड ईटीएफपेक्षा गोल्ड म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीवर जास्त सेवा शुल्क द्यावे लागते. सरकारची एक ’गोल्ड मॉनेटायझेशन’ योजनाही आहे. यात तुमच्याकडचे सोने तुम्ही बँकेत जमा करावयाचे व यावर तुम्हाला व्याज दिले जाणार.
 
- शशांक गुळगुळे

Advertisement